(Ά) Θεός;

Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους που πιστεύουν στο Θεό, στον οποιοδήποτε Θεό, και σε εκείνους που είναι άθεοι. Πρόκειται καθαρά για θέμα στρατηγικής. Διαφορετικά πορεύεται όποιος πιστεύει πως υπάρχει κάτι μετά, το οποίο μάλιστα εξαρτάται από το ποιόν του σε αυτή τη ζωή, και αλλιώς όποιος είναι βέβαιος ότι όλα τελειώνουν εδώ. Η πίστη στο Θεό ή η απουσία της επηρεάζει καθοριστικά όλες τις αποφάσεις που παίρνουμε με μια ασυνείδητη κυρίως διαδικασία.

Δεν είναι εύκολο να απαντηθεί ποια επιλογή είναι ευνοϊκότερη για τον άνθρωπο ή την κοινωνία. Άσε που και ο προσδιορισμός του «ευνοϊκού» εξαρτάται από την ύπαρξη ή ανυπαρξία θρησκευτικής πίστης. Επιπλέον, φαίνεται πως μάλλον η απάντηση δεν είναι μοναδική και αλλάζει ανάλογα με τις περιστάσεις και το χαρακτήρα του καθενός.

Αναμφισβήτητα, όποιος πιστεύει «υποχρεώνεται» είτε συνειδητά είτε από «φόβο» Θεού να ακολουθήσει μια σειρά ηθικών κανόνων. Όλες οι θρησκείες προάγουν τις ατομικές και κοινωνικές αρετές. Αντίθετα, ένας άθεος ευκολότερα υποκύπτει στα πάθη του. Γιατί να μην επιδιώξει ακόμα και ό,τι νοσηρά επιθυμεί αφού στο τέρμα δεν τον περιμένει ένας αδέκαστος κριτής.

Από την άλλη πάλι, οι θρησκείες (οι πλέον δημοφιλείς τουλάχιστον) δίνουν το παράθυρο της μετάνοιας. Έτσι κάποιος μπορεί να ακολουθήσει ένα δρόμο… κακό έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού του πως μπορεί όταν φτάσει στο όριο που ο ίδιος θέτει να αναζητήσει συγχώρεση. Αυτή η διαδικασία είναι εν πολλοίς ασυνείδητη μιας και η μετάνοια οφείλει να είναι ειλικρινής.

Τέλος, όποιος πιστεύει, επειδή ακριβώς τίποτα δεν τελειώνει εδώ, ευκολότερα θυσιάζεται για κάποιο ιδανικό. Αντίθετα, ένας άθεος είναι λογικό να επιδιώκει την παράταση του βίου του με κάθε τρόπο.

Υπάρχουν, όμως, κάποιοι άνθρωποι των οποίων η ζωή δεν επηρεάζεται από τις θρησκευτικές τους επιλογές. Πρόκειται για το σπάνιο είδος όσων έχουν την υψηλή παιδεία να ζυγίζουν τη σημασία και συνάμα την ασημαντότητα της ύπαρξής τους με το σωστό μέτρο. Δε διογκώνουν αλλά ούτε ευτελίζουν τη ζωή τους και θα πάρουν τις ίδιες αποφάσεις είτε πιστεύουν είτε δεν πιστεύουν. Μην μπερδέψετε την παιδεία με τη μόρφωση. Οι άνθρωποι αυτοί απαντώνται εξίσου στα έδρανα καταξιωμένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και στα απομακρυσμένα χωριά τις Πίνδου. Εκεί ψηλά μπορεί και περισσότερο.

Ο φίλος μου ο Λευτεράκης

Δε συμμετέχω σε κανένα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά έχω έναν φίλο, τον Λευτέρη, που είναι πολύ δραστήριος. Με ενοχλούν τρία πράγματα στο προφίλ του. Θα πάρω για παράδειγμα τις φωτογραφίες που αναρτά.

Το πρώτο και λιγότερο κακό είναι πως οι φωτογραφίες του είναι εξωραϊσμένες. Αποτυπώνουν πάντα την καλή γωνία του προσώπου του, όχι εκείνη που έχει τη μεγάλη ελιά. Και τον δείχνουν πιο ψηλό και πιο αδύνατο. Ιδίως αυτές με μαγιό, όσες τόλμησε να ανεβάσει, στις οποίες η κοιλιά του είναι πάντα ρουφηγμένη.

Το δεύτερο κακό είναι πως οι φωτογραφίες του, πολλές φορές, θυμίζουν στον ίδιο τις κακές στιγμές που κρύβονται από πίσω. Πρόσφατα σε μία φωτογραφία είναι χαμογελαστός στην άκρη ενός φράγματος. Πολύ ωραία θα πει κανείς. Και η κρίση πανικού που τον έπιασε μέχρι να ανέβει και να κατέβει; Και οι στεναχώριες που τον οδήγησαν σε αυτή και σε άλλες παρόμοιες εκδρομές; Αυτά, αν και δεν φαίνονται πουθενά, υπάρχουν και τα θυμάται κάθε φορά που βλέπει αυτές τις φωτογραφίες. Δεν τον αφήνουν, δηλαδή, να ξεχάσει και να ξεχαστεί. Από την άλλη, όταν βλέπει φωτογραφίες άλλων, ανάλογης ομορφιάς και θάρρους, αγνοεί ότι και εκεί μπορεί να κρύβεται μία θλιβερή ιστορία ή ένας αφανής φόβος. Τις θεωρεί αυθεντικές και τις αντιπαραβάλει με το δικό του ψέμα. Διπλό το κακό.

Το τρίτο είναι η «υποταγή» των φωτογραφιών στο στερεότυπο που κάθε φορά έχει επιλέξει. Στο οποιοδήποτε στερεότυπο. Σε εκείνο το γκρεμό ήταν το στερεότυπο του επιμελώς ατημέλητου, ερασιτέχνη πεζοπόρου. Σε άλλη ανάρτηση, του αυστηρού ρόκα που καπνίζει και αλλού, άλλα πιο formal στερεότυπα. Πάντως πάντα ένα από τα δεκάδες χιλιάδες στερεότυπα που έχουν διαμορφωθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τελικά, η εικόνα του προφίλ του δεν είναι η εικόνα της ζωής του. Που είναι τα δάκρυα, οι εμετοί, οι ατελείωτες ώρες δουλειάς που δεν άντεχε άλλο; Πουθενά. Παντού όμορφες εικόνες που τις πιο πολλές φορές του θυμίζουν, του υπενθυμίζουν, τα θλιβερά που είναι κρυμμένα πίσω από τα χαμόγελά του. Κατά περίεργο τρόπο τις πραγματικά χαρούμενες και ξένοιαστες στιγμές ξέχασε – καθόλου παράξενο για αυτό ήταν ξένοιαστες – να «ανεβάσει» κάτι.

2018-06-27 16.15.34

Τον ξέρω χρόνια και έχω το θάρρος οπότε τον ρώτησα γιατί το κάνει αυτό. «Θυμάσαι», μου είπε, «όταν ήμασταν μικροί και κάναμε κάτι σπουδαίο; Λέγαμε μακάρι να υπήρχε κάποιος με μια κρυφή κάμερα να απαθανατίσει την ωραία βουτιά από το βράχο, ας πούμε, για να τη δείξει στο κορίτσι που μας άρεσε.»

«Ναι», τον διέκοψα, «Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα. Αυτή η κάμερα δεν είναι κρυφή. Ξέρεις ότι υπάρχει και όχι μόνο ξέρεις αλλά είσαι αυτός που την κρατά. Πώς θα κάνεις καλή βουτιά με το ένα χέρι σου να την κρατά;»

Τελοσπάντων. Νομίζω πως όλοι γνωρίζετε τον φίλο μου.

Τα βιβλία αυτοβοήθειας δε βοηθούν (;)

Θέλω να είμαι ξεκάθαρος από την αρχή: όσα αναφέρονται στα βιβλία αυτοβοήθειας είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα ορθά. Πράγματι, αν μπορούσατε να τα εφαρμόσετε θα είχατε βοηθηθεί. Αλλά δε μπορείτε και γι’ αυτό  χρειάζεστε ή αισθάνεστε πως χρειάζεστε τέτοιου είδους βιβλία. Επιπλέον, οι άνθρωποι που έγραψαν αυτά τα βιβλία επωφελήθηκαν από τον τρόπο ζωής που περιγράφουν γιατί έχουν στήσει το μυαλό τους έτσι ώστε να βλέπουν τη θετική πλευρά της ζωής.  Για να το πούμε απλά, γράφτηκαν από ανθρώπους που οι ίδιοι δεν τα χρειάζονται.

Δύσκολα κάποιος διαφωνεί με τις οδηγίες αυτών των βιβλίων. Και εσείς οι ίδιοι ξέρετε πως είναι σωστές. Και εσείς οι ίδιοι ίσως έχετε κατά καιρούς παρόμοιες σκέψεις. Αλλά δεν είστε όσο ευτυχισμένοι ή ικανοποιημένοι θέλετε να είστε ακριβώς γιατί αυτές οι σκέψεις δε μετουσιώνονται σε πράξεις, δε συμβαδίζουν με τη στάση σας απέναντι σε ό,τι συμβαίνει στη ζωή σας. Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα αν ποτέ δε σκεφτήκατε με τον τρόπο που προτρέπουν αυτά τα εγχειρίδια. Σε αυτή την περίπτωση είναι πολύ πιο δύσκολο να μεταβάλλετε τον τρόπο ζωής και τις αξίες σας προς το καλύτερο.

2018-06-19 15.37.24

Δείτε αυτά τα βιβλία ως ένα εγχειρίδιο εκμάθησης ποδηλάτου. Όσες φορές και να το διαβάσετε δε θα μάθετε ποδήλατο. Μάλιστα, αυτός που το έγραψε – και που ξέρει ποδήλατο –  συνήθως το κάνει να φαίνεται πιο απλό από όσο είναι. Αλλά για να μάθετε ποδήλατο δεν αρκεί να γνωρίζετε τον τρόπο. Πρέπει να το πάρετε απόφαση και να προσπαθήσετε. Ομοίως και για την αλλαγή του τρόπου ζωής. Η απόφαση να αλλάξετε και η προσπάθεια για να το πετύχετε είναι για τον καθένα συγκεκριμένη. Και συνήθως πιο επίπονη από την εκμάθηση ποδηλασίας.  Γιατί συμβαίνει σε μεγάλη ηλικία και επιπρόσθετα απαιτεί να ξεχάσετε τον τρόπο που ήδη έχετε αναπτύξει.

Στατιστική & Ατομικότητα

Για ο,τιδήποτε θεωρείται επιζήμιο στην υγεία υπάρχει τουλάχιστον μία έρευνα να υποστηρίζει πως, μέχρι μιας κάποιας ποσότητας, όχι μόνο δε βλάπτει αλλά ωφελεί τον οργανισμό. Μοναδική ίσως εξαίρεση αποτελεί το κάπνισμα. Αν και είναι βέβαιο πως όποιος ψάξει ενδελεχώς θα βρει μία τουλάχιστον μελέτη να διαπιστώνει πως ένα τσιγαράκι την ημέρα δεν κάνει κακό. Αλλά για όλα τα άλλα, το κρασί, τον καφέ, τη σοκολάτα – για να αναφέρω τους συνήθεις υπόπτους – οι ερευνητές αποφαίνονται πως σε μικρές ποσότητες κάνουν καλό.

Αυτή η διαπίστωση δεν είναι συνολική. Αν και όλες οι μελέτες δημοσιεύονται σε έγκριτα περιοδικά, για κάθε μία που λέει ότι το τάδε κάνει καλό θα βρείτε και μία τουλάχιστον που λέει πως δεν κάνει ούτε καλό ούτε κακό και μία ακόμα που να ισχυρίζεται ότι αντιθέτως βλάπτει. Αυτή η διάσταση των αποτελεσμάτων οφείλεται στο διαφορετικό σχεδιασμό και τρόπο επιλογής των συμμετεχόντων, τη διαφορετική δοσολογία και πολλούς άλλους παράγοντες, που σχετίζονται με την αξιοπιστία των μελετών και τον πληθυσμό στον οποίον μπορούν να αναχθούν τα αποτελέσματά τους.

Αλλά ας τα αφήσουμε όλα αυτά και ας πιάσουμε το καλό σενάριο. Ας πούμε, για παράδειγμα, πως ένα ποτηράκι κόκκινο κρασί κάνει καλό. Σε καμία μελέτη τα αποτελέσματα δεν είναι απόλυτα. Αν, για παράδειγμα, σε μία έρευνα χίλιοι άνθρωποι έπιναν από ένα ποτήρι κόκκινο κρασί την ημέρα, οι 700 ωφελήθηκαν, οι 120 ούτε ωφελήθηκαν ούτε ζημιώθηκαν και οι υπόλοιποι 180 είχαν αρνητικές επιπτώσεις (εδώ παραλείπω την περιγραφή της ομάδας των μαρτύρων για λόγους απλούστευσης). Αυτά τα νούμερα παραλλάσσουν μεταξύ των μελετών αλλά κανένα από τα τρία και σε καμία μελέτη δεν είναι μηδέν. Δεν υπάρχει πουθενά καθολική ωφέλεια ή ζημία όλων όσων έλαβαν μέρος.

2018-06-16 18.51.05

Αν το οργανικό σας προφίλ ταιριάζει με το προφίλ αυτών που ωφελήθηκαν είστε τυχεροί ενώ σε αντίθετη περίπτωση τα πράγματα μπορεί να μην είναι και τόσο καλά. Γι’ αυτό έχει σημασία να ακούμε τον εαυτό μας και να ερμηνεύουμε σωστά τα σημάδια που μας δίνει. Ένας άνθρωπος που δεν έχει πιει ποτέ στη ζωή του αν αρχίσει να πίνει ένα ποτήρι κρασί την ημέρα μάλλον δε θα ωφεληθεί. Αντίθετα, κάποιος που πίνει πολύ αν περιοριστεί σε ένα ποτήρι κρασί την ημέρα το πιθανότερο είναι να δει θετικά αποτελέσματα. Και για να μην νομίζετε ότι προσπαθώ να προωθήσω έναν υγιεινό τρόπο ζωής – πραγματικά λέω απλά να ακούμε τον εαυτό μας – θα δώσω και ένα εκ διαμέτρου αντίθετο και ακραίο παράδειγμα. Όπως είπα στην αρχή, καμία μελέτη δε λέει πως το κάπνισμα ωφελεί. Μάλιστα, κάθε τσιγάρο εκτιμάται πως στερεί 5 λεπτά ζωής. Τι γίνεται όμως με τις περιπτώσεις κάποιων παππούδων που έφτασαν κοντά στα 100 χρόνια ζωής και δεν έβγαλαν το τσιγάρο από το στόμα τους; Αυτοί οι άνθρωποι προφανώς άκουγαν τον εαυτό τους και για κάποιο λόγο – υπάρχει ατομικότητα – το κάπνισμα δεν τους ενόχλησε ποτέ. Καλά έκαναν. Δε σημαίνει όμως αυτό πως και εσείς πρέπει να κάνετε το ίδιο ή ότι δεν πρέπει.

Οι έρευνες είναι χρήσιμες από στατιστικής άποψης και μπορούν να λαμβάνονται υπόψη για την διατύπωση γενικών οδηγιών και συμβουλών. Αλλά πόσο χρήσιμες είναι αυτές οι γενικές οδηγίες για τον καθέναν από εμάς ξεχωριστά; Τι αξία έχει για κάποιον, ο οποίος, βάσει των στατιστικών, έχει πιθανότητα μόνο 1% να πάθει κάτι αν τελικά το πάθει; Καθένας μας είναι διαφορετικός και χρειάζεται διαφορετικά πράγματα. «Είναι πιο σημαντικό να γνωρίζουμε τον άνθρωπο που πάσχει από μια ασθένεια από το να γνωρίζουμε τι είδους ασθένεια έχει», είπε ο Ιπποκράτης. Αναμφίβολα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις συστάσεις των ειδικών αλλά είναι εξίσου ή ίσως και πιο σημαντικό να προσέχουμε τις αλλαγές που υφίσταται το σώμα και η ψυχή μας και να πράττουμε αναλόγως. Βέβαια, η ατομικότητα δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ψευδαίσθηση υπεροχής. Αλλά για αυτό θα μιλήσουμε μία άλλη φορά.

Παίζετε μπιλιάρδο;

Είναι βέβαιο πως θα ήταν όλα αλλιώς αν στο παρελθόν είχατε κάνει μία διαφορετική επιλογή. Δεν υπάρχει όμως κανένας τρόπος να γνωρίζετε αν τα πράγματα θα ήταν καλύτερα ή χειρότερα. Επίσης είναι λάθος η σύγκριση του παρόντος με ένα υποθετικό παρόν, που υπάρχει μόνο στο μυαλό σας και, που ούτε και αυτό έχει σχέση με το παρόν, που θα βιώνατε αν είχατε πάρει μία διαφορετική απόφαση στο παρελθόν. Και αυτό γιατί, παρά την περί του αντιθέτου αντίληψη, οι αποφάσεις μας δεν καθορίζουν το μέλλον μας.

Σκεφτείτε ότι η ζωή σας είναι μία μπάλα του μπιλιάρδου. Μια απόφαση που παίρνετε καθορίζει την ταχύτητα, την κατεύθυνση και τα φάλτσα της μπάλας. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες άλλοι παίκτες, στο ίδιο τραπέζι μπιλιάρδου, χτυπούν τις δικές τους μπάλες. Όπως καταλαβαίνετε η πιθανότητα η μπάλα σας να ακολουθήσει την επιθυμητή πορεία είναι, χωρίς υπερβολή, μηδενική. Αντίθετα, θα κινηθεί τυχαία, ως αποτέλεσμα των συγκρούσεων με τις άλλες μπάλες, συγκρούσεων που δεν προβλέπονται με κανένα τρόπο. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα αν σκεφτείτε ότι σε αυτό το τραπέζι υπάρχουν και αστάθμητοι παράγοντες.

Για παράδειγμα, επιλέγετε μία καινούργια δουλειά με καλύτερο μισθό και τόσο κοντά στο σπίτι σας ώστε μπορείτε να ποδηλατείτε κάθε μέρα έως εκεί. Έτσι σας χτυπάει αυτοκίνητο, ατύχημα που δε θα συνέβαινε αν συνεχίζατε στον προηγούμενο εργοδότη που ήταν μία ώρα μακριά με τη συγκοινωνία. Τέτοια παράλογα γεγονότα συμβαίνουν αρκετές φορές και επιβεβαιώνουν την ήδη, απολύτως τυχαία πορεία της ζωής μας.
2018-06-10 18.18.20
Αυτό είναι ένα συμπέρασμα που αρνούμαστε να δεχτούμε γιατί είναι τρομακτικό. Αντιτίθεται στην κοινή λογική αιτίου-αποτελέσματος, στην αξία της αναλογικής ανταμοιβής. Ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι ακόμα και αν τα κάνουμε όλα όπως πρέπει ίσως να μην τα καταφέρουμε. Γενικά, συνεπάγεται αναγνώριση της αδυναμίας ελέγχου της ζωής μας στο βαθμό που επιθυμούμε.

Αλλά είναι αλήθεια, μια χρήσιμη αλήθεια, που η αποδοχή της θα βοηθήσει να διαχειριστούμε καλύτερα το παρόν και να αισιοδοξούμε για το μέλλον. Ξέρω πως ακούγεται σαν πολιτική διαφήμιση αλλά είναι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε. Και για να γυρίσω στο τραπέζι του μπιλιάρδου όλες οι μπάλες δεν είναι ίδιες. Άλλες είναι πιο μεγάλες και άλλες πιο σκληρές. Επίσης όλες οι μπάλες μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να αλλάζουν σε μέγεθος και σύσταση. Η δική σας μπάλα θα τα καταφέρει καλύτερα αν σε κάθε καραμπόλα, ανάλογα με το τι συναντά, γίνεται άλλοτε πιο σκληρή ή ελαστική και άλλοτε πιο βαριά η ελαφριά. Αν, δηλαδή, αλλάζει όσο και όπως χρειάζεται για να συνεχίσει το ταξίδι της.

Όσο μεγαλώνεις αρχίζουν τα προβλήματα

Όταν ήμασταν φοιτητές ιδρύσαμε μία οργάνωση πολιτικού περιεχομένου. Θέλαμε κάτι διαφορετικό που να μη χαρακτηρίζεται από τις παθογένειες των οργανώσεων που υπήρχαν με το χαρακτηριστικό ξύλινο λόγο.  Γιατί στα μάτια μας όλες οι οργανώσεις, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, είχαν τις δικές τους παθογένειες και φυσικά το δικό τους ξύλινο λόγο, από διαφορετικό ξύλο η καθεμία. Από την πρώτη συνάντηση φάνηκε η ανάγκη του συμβιβασμού. Δεν είχαμε όλοι ακριβώς το ίδιο πράγμα στο μυαλό μας. Στην πρώτη αυτή συνάντηση, που παρεμπιπτόντως κράτησε πολλές ώρες, φάνηκε και η ανάγκη να μοιραστούν ρόλοι. Οι συμβιβασμοί και οι ρόλοι δεν άφησαν κανέναν απολύτως ικανοποιημένο και από τις πρώτες ζυμώσεις, για να μην πω τριβές, αισθάνθηκα μία ξύλινη γλώσσα, τη δική μας ξύλινη γλώσσα που μόλις γεννιόταν να χαϊδεύει τα λόγια μας.

Πριν διπλασιαστούν τα μέλη άρχισε να εμποτίζει, ιδίως τους πρωτεργάτες, η ψυχή και το πνεύμα του πολιτικού, του συνδικαλιστή. Καθένας διάλεξε ανάλογα με το χαρακτήρα του ένα από τα γνωστά, διαθέσιμα κουστούμια κομματικής συμπεριφοράς. Δεν το κάναμε επίτηδες, δεν υπήρχαν ακόμα συμφέροντα, ήταν αυθόρμητο. Όταν μεγαλώσαμε λίγο ακόμα άρχισαν οι ίντριγκες, οι προσωπικές στρατηγικές και τα δικά μας μικρά σκάνδαλα. Το εγχείρημα απέτυχε.

2018-06-02 18.18.25

Έκτοτε ζηλεύω τις μεγάλες οργανώσεις γιατί με όλες τις ατέλειες και τις πληγές τους έχουν επιτύχει το συμβιβασμό προς όφελος του σκοπού που θέλουν να εξυπηρετήσουν. Οι ρόλοι, οι δομές, ο πολιτικός λόγος που αρθρώνεται χαρακτηριστικός και περίεργος, η «διαχείριση» των ψυχών των μελών είναι το αναγκαίο κακό. Το κακό που οξύνεται όσο η οργάνωση μεγαλώνει.

Ίσως αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο ομάδες αναρχικής ιδεολογίας είναι μικρές: όσο μεγαλώνουν δημιουργείται η ανάγκη δομών που αντιτίθενται στον πυρήνα της αναρχικής ιδεολογίας και είναι έτσι καταδικασμένες στον κατακερματισμό. Για τον ίδιο λόγο μεγάλες οργανώσεις φαίνεται πως αποκλίνουν από την ιδεολογία που υπερασπίζονται: στο βωμό του μεγέθους θυσιάζονται ή αλλοιώνονται κάποια ιδανικά.

Το μέγεθος μιας οργάνωσης σε συνδυασμό με την ανθρώπινη φύση υπαγορεύει τον τρόπο. Ασφαλώς υπάρχουν διαφορετικότητες ανάλογα με την ιδεολογία. Αλλά αυτές αλλάζουν τη υφή, η ουσία των ρόλων είναι ίδια. Με απλά λόγια, ο αρχηγός είναι αρχηγός είτε λέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας είτε Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος. Βέβαια αυτό δε σημαίνει πως η υφή των ρόλων δεν έχει σημασία.  Αντίθετα, μάλιστα,  επί αυτής παλεύουν οι ιδεολογίες. Πάντως μην περιμένετε από μία μεγάλη οργάνωση να είναι τόσο αγνή όσο η ιδεολογία που υπερασπίζεται. Αυτό είναι αδύνατο.

Δέκα χρόνια, δύο κιλά και εφτά μέτρα

Ο χρόνος είναι συνεχής. Εμείς τον χωρίζουμε σε διαστήματα (λεπτά, ώρες, ημέρες). Αυτή η κατάτμηση του χρόνου εξυπηρετεί την ανάγκη της συνεννόησης, του συγχρονισμού. Ανάγκη κρίσιμη που οδήγησε στην παγκόσμια αποδοχή της ίδιας μονάδας μέτρησης και που αν δεν είναι το μοναδικό σίγουρα αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα καθολικής αποδοχής της μονάδας μέτρησης ενός φυσικού μεγέθους. Πρέπει να συμφωνούμε για το πότε θα συναντηθούμε ακόμα και αν πρόκειται να συναντηθούμε για κάτι κακό.

Τεράστια τα οφέλη της μέτρησης του χρόνου. Αλλά από την άλλη πάλι επειδή μετράμε το χρόνο δεν περνάει απαρατήρητος. Μετράμε τα χρόνια που πέρασαν και αισθανόμαστε το βάρος τους σαν να είναι κιλά. Τα γενέθλια μπορεί να καταλήξουν μία γιορτή θλίψης μετά από κάποια ηλικία και ορόσημα όπως η αλλαγή του χρόνου προκαλούν αισθήματα κατάθλιψης, ιδίως όταν ο απολογισμός δεν είναι θετικός. Χρήσιμη λοιπόν αλλά «βαριά» μερικές φορές η μέτρηση του χρόνου. 

αρχείο λήψης

Του χρόνου που όμως είναι για τον καθένα διαφορετικός. Και δεν είναι μόνο πόσα χρόνια ζει κάποιος. Υπάρχει βιολογική και πραγματική ηλικία. Η πραγματική είναι καλά μετρημένη αλλά η βιολογική; Και πώς την επηρεάζει η ακριβής μέτρηση της πραγματικής ηλικίας; Ίσως πολύ περισσότερο από όσο φαντάζεστε. Ένας 70 χρόνων δεν μπορεί παρά να σκέφτεται ότι έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ακόμα και αν είναι αισιόδοξος και έχει βάλει το στόχο στα 100. Ένας νέος ότι έχει όλη τη ζωή μπροστά του.  Λάθος και οι δύο προσεγγίσεις: ο χρόνος που μένει αν και είναι απολύτως μετρήσιμος είναι απροσδιόριστος. Και ακριβώς επειδή δεν προσδιορίζεται δε θα  πρέπει να μας απασχολεί.

Είναι επίσης διαφορετικός όχι μόνο για τον καθένα αλλά και για τον ίδιο άνθρωπο σε διαφορετικές περιόδους. Στη χαρά περνάει γρήγορα ενώ το αντίθετο συμβαίνει στη θλίψη.  Έτσι μπορεί να πει κάποιος ότι τα χρόνια είναι περισσότερα – μικρότερα είναι ίσως μία καλύτερη λέξη – για έναν θλιμμένο. Δέκα χρόνια ευτυχίας είναι πολύ λιγότερα «πραγματικά» χρόνια από δέκα λυπημένα χρόνια.  Να μια μέτρηση καλύτερη αλλά  φυσικά όχι χρήσιμη στην καθημερινότητα.

Ίσως όμως χρήσιμη για τη ζωή μας. Θα ήταν καλύτερα αν είχαμε τη μέτρηση που ήδη έχουμε για να μη χάσουμε το τρένο ή να μην αργήσουμε στο ραντεβού μας και… καμία μέτρηση για τη ζωή μας. Καμία γιορτή, γενέθλια ή εν τέλει ηλικία. Μια μέρα που φεύγει διαγράφεται. Και μία καινούργια έρχεται. Καμία αγωνία για τα κεριά του Καβάφη που μας μένουν. Ο φόβος δεν προκύπτει επειδή δεν ξέρουμε πόσα είναι – αλίμονο αν ξέραμε – αλλά επειδή ξέρουμε, σύμφωνα με τις στατιστικές, ότι δε μπορεί να είναι περισσότερα από ένα συγκεκριμένο αριθμό, ένα ανώτερο όριο. Είναι ουτοπία αλλά αν δε μετρούσαμε το χρόνο δε θα υπήρχαν τα δεδομένα για να προσδιορίσουν το μέγιστο προσδόκιμο της ζωής. Και ίσως αν δεν υπήρχε αυτή η προσδοκία πως το τέλος είναι μακρυά για τους νέους και ότι πλησιάζει για τους μεγαλύτερους να ζούσαμε τη ζωή μας καλύτερα, πιο ελεύθερα. Ίσως και να μπορούμε ακόμα να το κάνουμε αν έχουμε τη θέληση να αγνοήσουμε τη μέτρηση του χρόνου πάνω μας.

 

Αληθινά ψέματα

Η ιστορία δε γράφεται μόνο από τους νικητές γράφεται και από τους χαμένους. Ο νικητής, απλά, έχει τη δυνατότητα να διαδώσει ευρύτερα τη δική του εκδοχή. Όμως κάθε πλευρά έχει διαμορφώσει τη δική της ιστορική «αλήθεια». Στη χειρότερη περίπτωση κάθε τέτοια αλήθεια  παραποιεί τα γεγονότα προκειμένου να ταιριάξουν με την κατά περίπτωση εθνική αφήγηση. Συνηθέστερα όμως είναι μία αποσπασματική επιλογή πραγματικών γεγονότων που δένουν μεταξύ τους.

Ο Κώστας γρονθοκοπεί τον Νίκο. Αυτό το γεγονός από μόνο του δε μας προσφέρει καμία πληροφορία αν δεν ξέρουμε τι οδήγησε τον Νίκο σε αυτή την ενέργεια ή ποια ήταν η αντίδραση του Κώστα στη συνέχεια.  Και άλλη θα είναι η εικόνα που θα διαμορφώσουμε αν ξέρουμε μόνο τι προηγήθηκε του ξυλοδαρμού,  όπως και άλλη θα είναι αν ξέρουμε μόνο τι ακολούθησε το γρονθοκόπημα. Μπορεί να είναι υπέρ-απλούστευση αλλά κάπως έτσι διαμορφώνονται οι εθνικές ιστορίες: μία σύνθεση των καλών στιγμών. Κανένα έθνος ποτέ μέχρι σήμερα δεν υιοθέτησε μία συνολική αντικειμενική περιγραφή των γεγονότων.

2018-05-18 11.00.17

Μπορεί αυτό να φαντάζει λάθος αλλά είναι και φυσιολογικό. Είναι, σε επίπεδο εθνών, αυτό που κάνουμε ως άτομα όλοι ανεξαρτήτως κάθε μέρα. Η ανάγνωση της καθημερινότητας είναι διαφορετική για τον καθένα από εμάς. Για αυτό υπάρχουν διαφορετικές γνώμες και απόψεις. Η πραγματικότητα είναι δεδομένη αλλά εστιάζουμε σε διαφορετικά στοιχεία όσων συμβαίνουν γύρω μας και τα ερμηνεύουμε με τρόπο διαφορετικό, που καθορίζεται από τις εμπειρίες μας, τις αρχές μας αλλά και τις επιθυμίες μας. Το ίδιο κάνουν και τα έθνη.

Πάντως η μισή αλήθεια δεν είναι αλήθεια. Είναι πιο κοντά στο ψέμα.