Παίζετε μπιλιάρδο;

Είναι βέβαιο πως θα ήταν όλα αλλιώς αν στο παρελθόν είχατε κάνει μία διαφορετική επιλογή. Δεν υπάρχει όμως κανένας τρόπος να γνωρίζετε αν τα πράγματα θα ήταν καλύτερα ή χειρότερα. Επίσης είναι λάθος η σύγκριση του παρόντος με ένα υποθετικό παρόν, που υπάρχει μόνο στο μυαλό σας και, που ούτε και αυτό έχει σχέση με το παρόν, που θα βιώνατε αν είχατε πάρει μία διαφορετική απόφαση στο παρελθόν. Και αυτό γιατί, παρά την περί του αντιθέτου αντίληψη, οι αποφάσεις μας δεν καθορίζουν το μέλλον μας.

Σκεφτείτε ότι η ζωή σας είναι μία μπάλα του μπιλιάρδου. Μια απόφαση που παίρνετε καθορίζει την ταχύτητα, την κατεύθυνση και τα φάλτσα της μπάλας. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες άλλοι παίκτες, στο ίδιο τραπέζι μπιλιάρδου, χτυπούν τις δικές τους μπάλες. Όπως καταλαβαίνετε η πιθανότητα η μπάλα σας να ακολουθήσει την επιθυμητή πορεία είναι, χωρίς υπερβολή, μηδενική. Αντίθετα, θα κινηθεί τυχαία, ως αποτέλεσμα των συγκρούσεων με τις άλλες μπάλες, συγκρούσεων που δεν προβλέπονται με κανένα τρόπο. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα αν σκεφτείτε ότι σε αυτό το τραπέζι υπάρχουν και αστάθμητοι παράγοντες.

Για παράδειγμα, επιλέγετε μία καινούργια δουλειά με καλύτερο μισθό και τόσο κοντά στο σπίτι σας ώστε μπορείτε να ποδηλατείτε κάθε μέρα έως εκεί. Έτσι σας χτυπάει αυτοκίνητο, ατύχημα που δε θα συνέβαινε αν συνεχίζατε στον προηγούμενο εργοδότη που ήταν μία ώρα μακριά με τη συγκοινωνία. Τέτοια παράλογα γεγονότα συμβαίνουν αρκετές φορές και επιβεβαιώνουν την ήδη, απολύτως τυχαία πορεία της ζωής μας.
2018-06-10 18.18.20
Αυτό είναι ένα συμπέρασμα που αρνούμαστε να δεχτούμε γιατί είναι τρομακτικό. Αντιτίθεται στην κοινή λογική αιτίου-αποτελέσματος, στην αξία της αναλογικής ανταμοιβής. Ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι ακόμα και αν τα κάνουμε όλα όπως πρέπει ίσως να μην τα καταφέρουμε. Γενικά, συνεπάγεται αναγνώριση της αδυναμίας ελέγχου της ζωής μας στο βαθμό που επιθυμούμε.

Αλλά είναι αλήθεια, μια χρήσιμη αλήθεια, που η αποδοχή της θα βοηθήσει να διαχειριστούμε καλύτερα το παρόν και να αισιοδοξούμε για το μέλλον. Ξέρω πως ακούγεται σαν πολιτική διαφήμιση αλλά είναι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε. Και για να γυρίσω στο τραπέζι του μπιλιάρδου όλες οι μπάλες δεν είναι ίδιες. Άλλες είναι πιο μεγάλες και άλλες πιο σκληρές. Επίσης όλες οι μπάλες μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να αλλάζουν σε μέγεθος και σύσταση. Η δική σας μπάλα θα τα καταφέρει καλύτερα αν σε κάθε καραμπόλα, ανάλογα με το τι συναντά, γίνεται άλλοτε πιο σκληρή ή ελαστική και άλλοτε πιο βαριά η ελαφριά. Αν, δηλαδή, αλλάζει όσο και όπως χρειάζεται για να συνεχίσει το ταξίδι της.

Δέκα χρόνια, δύο κιλά και εφτά μέτρα

Ο χρόνος είναι συνεχής. Εμείς τον χωρίζουμε σε διαστήματα (λεπτά, ώρες, ημέρες). Αυτή η κατάτμηση του χρόνου εξυπηρετεί την ανάγκη της συνεννόησης, του συγχρονισμού. Ανάγκη κρίσιμη που οδήγησε στην παγκόσμια αποδοχή της ίδιας μονάδας μέτρησης και που αν δεν είναι το μοναδικό σίγουρα αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα καθολικής αποδοχής της μονάδας μέτρησης ενός φυσικού μεγέθους. Πρέπει να συμφωνούμε για το πότε θα συναντηθούμε ακόμα και αν πρόκειται να συναντηθούμε για κάτι κακό.

Τεράστια τα οφέλη της μέτρησης του χρόνου. Αλλά από την άλλη πάλι επειδή μετράμε το χρόνο δεν περνάει απαρατήρητος. Μετράμε τα χρόνια που πέρασαν και αισθανόμαστε το βάρος τους σαν να είναι κιλά. Τα γενέθλια μπορεί να καταλήξουν μία γιορτή θλίψης μετά από κάποια ηλικία και ορόσημα όπως η αλλαγή του χρόνου προκαλούν αισθήματα κατάθλιψης, ιδίως όταν ο απολογισμός δεν είναι θετικός. Χρήσιμη λοιπόν αλλά «βαριά» μερικές φορές η μέτρηση του χρόνου. 

αρχείο λήψης

Του χρόνου που όμως είναι για τον καθένα διαφορετικός. Και δεν είναι μόνο πόσα χρόνια ζει κάποιος. Υπάρχει βιολογική και πραγματική ηλικία. Η πραγματική είναι καλά μετρημένη αλλά η βιολογική; Και πώς την επηρεάζει η ακριβής μέτρηση της πραγματικής ηλικίας; Ίσως πολύ περισσότερο από όσο φαντάζεστε. Ένας 70 χρόνων δεν μπορεί παρά να σκέφτεται ότι έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ακόμα και αν είναι αισιόδοξος και έχει βάλει το στόχο στα 100. Ένας νέος ότι έχει όλη τη ζωή μπροστά του.  Λάθος και οι δύο προσεγγίσεις: ο χρόνος που μένει αν και είναι απολύτως μετρήσιμος είναι απροσδιόριστος. Και ακριβώς επειδή δεν προσδιορίζεται δε θα  πρέπει να μας απασχολεί.

Είναι επίσης διαφορετικός όχι μόνο για τον καθένα αλλά και για τον ίδιο άνθρωπο σε διαφορετικές περιόδους. Στη χαρά περνάει γρήγορα ενώ το αντίθετο συμβαίνει στη θλίψη.  Έτσι μπορεί να πει κάποιος ότι τα χρόνια είναι περισσότερα – μικρότερα είναι ίσως μία καλύτερη λέξη – για έναν θλιμμένο. Δέκα χρόνια ευτυχίας είναι πολύ λιγότερα «πραγματικά» χρόνια από δέκα λυπημένα χρόνια.  Να μια μέτρηση καλύτερη αλλά  φυσικά όχι χρήσιμη στην καθημερινότητα.

Ίσως όμως χρήσιμη για τη ζωή μας. Θα ήταν καλύτερα αν είχαμε τη μέτρηση που ήδη έχουμε για να μη χάσουμε το τρένο ή να μην αργήσουμε στο ραντεβού μας και… καμία μέτρηση για τη ζωή μας. Καμία γιορτή, γενέθλια ή εν τέλει ηλικία. Μια μέρα που φεύγει διαγράφεται. Και μία καινούργια έρχεται. Καμία αγωνία για τα κεριά του Καβάφη που μας μένουν. Ο φόβος δεν προκύπτει επειδή δεν ξέρουμε πόσα είναι – αλίμονο αν ξέραμε – αλλά επειδή ξέρουμε, σύμφωνα με τις στατιστικές, ότι δε μπορεί να είναι περισσότερα από ένα συγκεκριμένο αριθμό, ένα ανώτερο όριο. Είναι ουτοπία αλλά αν δε μετρούσαμε το χρόνο δε θα υπήρχαν τα δεδομένα για να προσδιορίσουν το μέγιστο προσδόκιμο της ζωής. Και ίσως αν δεν υπήρχε αυτή η προσδοκία πως το τέλος είναι μακρυά για τους νέους και ότι πλησιάζει για τους μεγαλύτερους να ζούσαμε τη ζωή μας καλύτερα, πιο ελεύθερα. Ίσως και να μπορούμε ακόμα να το κάνουμε αν έχουμε τη θέληση να αγνοήσουμε τη μέτρηση του χρόνου πάνω μας.