Μακαρόνια με ειδήσεις και κυμά

Είναι μεσημέρι και έχετε καθίσει για φαγητό. Από το παράθυρο βλέπετε φωτιά στο διαμέρισμα της απέναντι πολυκατοικίας. Δεν κινδυνεύετε και ούτε γνωρίζετε τους ενοίκους αλλά μάλλον θα σταματήσετε να τρώτε και κάτι θα κάνετε. Είτε από αλτρουισμό είτε από περιέργεια ή, το πιθανότερο, μια μίξη και των δύο δε θα μείνετε αδρανής. Αλήθεια, πόσο διαφορετική είναι η εικόνα που βλέπετε μέσα από το τζάμι του παραθύρου από εκείνη που μεταδίδεται μέσα από το γυαλί της τηλεοπτικής οθόνης;

Θεωρώ νοσηρό το συνδυασμό των ειδήσεων με οποιοδήποτε γεύμα της ημέρας. Η ένταση των συναισθημάτων που μας προκαλεί ένα γεγονός εξαρτάται, κατά προτεραιότητα, από τη συναισθηματική και φυσική μας απόσταση από αυτό. Εάν συμβεί κάτι δυσάρεστο σε ένα μέλος της οικογενείας θα μας αναστατώσει όσο μακρυά και αν βρίσκεται. Επιπλέον, θα θορυβηθούμε περισσότερο αν κάποιος άγνωστος που περπατά δίπλα μας πάθει κάτι πάρα αν αυτό συμβεί στο απέναντι πεζοδρόμιο. Συνήθως οι ειδήσεις που προβάλλονται δε μας αφορούν και ασφαλώς ο εγκέφαλος μας αναγνωρίζει αυτή τη διάσταση ανάμεσα στις δυσάρεστες εικόνες και την προσωπική μας ζωή. Αλλά είναι υγιές να συνδυάζονται με την ώρα του φαγητού;

Πιστεύω πως όχι. Αυτός ο συνδυασμός συμβάλλει στην εξοικείωση του ανθρώπου με ταπεινά ένστικτα, τον αναισθητοποιεί. Μόνο ένα κτήνος μπορεί να φάει ενώ μπροστά του συμβαίνει κάτι θλιβερό. Και εμείς πλησιάζουμε αυτό το κτήνος ολοένα και περισσότερο κάθε φορά που γευματίζουμε μπροστά στην εικόνα μιας καταστροφής.

Υπάρχουν και καλές ειδήσεις, θα μου πείτε. Ίσως να μη φαίνεται με την πρώτη ματιά αλλά είναι εξίσου επιζήμιο. Πόσο πιθανό θα ήταν στο άκουσμα ενός καλού νέου, αν, για παράδειγμα, κερδίζατε εσείς ή κάποιος δικός σας το λαχείο, να συνεχίζατε ατάραχος το γεύμα σας; Το κάνετε όμως όταν βλέπετε καλές ειδήσεις.

Είτε με κακά είτε με καλά νέα χάνουμε την ευαισθησία μας. Τα μακαρόνια με ειδήσεις και κύμα ταΐζουν το τέρας μέσα μας.

Ο φίλος μου ο Λευτεράκης

Δε συμμετέχω σε κανένα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά έχω έναν φίλο, τον Λευτέρη, που είναι πολύ δραστήριος. Με ενοχλούν τρία πράγματα στο προφίλ του. Θα πάρω για παράδειγμα τις φωτογραφίες που αναρτά.

Το πρώτο και λιγότερο κακό είναι πως οι φωτογραφίες του είναι εξωραϊσμένες. Αποτυπώνουν πάντα την καλή γωνία του προσώπου του, όχι εκείνη που έχει τη μεγάλη ελιά. Και τον δείχνουν πιο ψηλό και πιο αδύνατο. Ιδίως αυτές με μαγιό, όσες τόλμησε να ανεβάσει, στις οποίες η κοιλιά του είναι πάντα ρουφηγμένη.

Το δεύτερο κακό είναι πως οι φωτογραφίες του, πολλές φορές, θυμίζουν στον ίδιο τις κακές στιγμές που κρύβονται από πίσω. Πρόσφατα σε μία φωτογραφία είναι χαμογελαστός στην άκρη ενός φράγματος. Πολύ ωραία θα πει κανείς. Και η κρίση πανικού που τον έπιασε μέχρι να ανέβει και να κατέβει; Και οι στεναχώριες που τον οδήγησαν σε αυτή και σε άλλες παρόμοιες εκδρομές; Αυτά, αν και δεν φαίνονται πουθενά, υπάρχουν και τα θυμάται κάθε φορά που βλέπει αυτές τις φωτογραφίες. Δεν τον αφήνουν, δηλαδή, να ξεχάσει και να ξεχαστεί. Από την άλλη, όταν βλέπει φωτογραφίες άλλων, ανάλογης ομορφιάς και θάρρους, αγνοεί ότι και εκεί μπορεί να κρύβεται μία θλιβερή ιστορία ή ένας αφανής φόβος. Τις θεωρεί αυθεντικές και τις αντιπαραβάλει με το δικό του ψέμα. Διπλό το κακό.

Το τρίτο είναι η «υποταγή» των φωτογραφιών στο στερεότυπο που κάθε φορά έχει επιλέξει. Στο οποιοδήποτε στερεότυπο. Σε εκείνο το γκρεμό ήταν το στερεότυπο του επιμελώς ατημέλητου, ερασιτέχνη πεζοπόρου. Σε άλλη ανάρτηση, του αυστηρού ρόκα που καπνίζει και αλλού, άλλα πιο formal στερεότυπα. Πάντως πάντα ένα από τα δεκάδες χιλιάδες στερεότυπα που έχουν διαμορφωθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τελικά, η εικόνα του προφίλ του δεν είναι η εικόνα της ζωής του. Που είναι τα δάκρυα, οι εμετοί, οι ατελείωτες ώρες δουλειάς που δεν άντεχε άλλο; Πουθενά. Παντού όμορφες εικόνες που τις πιο πολλές φορές του θυμίζουν, του υπενθυμίζουν, τα θλιβερά που είναι κρυμμένα πίσω από τα χαμόγελά του. Κατά περίεργο τρόπο τις πραγματικά χαρούμενες και ξένοιαστες στιγμές ξέχασε – καθόλου παράξενο για αυτό ήταν ξένοιαστες – να «ανεβάσει» κάτι.

2018-06-27 16.15.34

Τον ξέρω χρόνια και έχω το θάρρος οπότε τον ρώτησα γιατί το κάνει αυτό. «Θυμάσαι», μου είπε, «όταν ήμασταν μικροί και κάναμε κάτι σπουδαίο; Λέγαμε μακάρι να υπήρχε κάποιος με μια κρυφή κάμερα να απαθανατίσει την ωραία βουτιά από το βράχο, ας πούμε, για να τη δείξει στο κορίτσι που μας άρεσε.»

«Ναι», τον διέκοψα, «Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα. Αυτή η κάμερα δεν είναι κρυφή. Ξέρεις ότι υπάρχει και όχι μόνο ξέρεις αλλά είσαι αυτός που την κρατά. Πώς θα κάνεις καλή βουτιά με το ένα χέρι σου να την κρατά;»

Τελοσπάντων. Νομίζω πως όλοι γνωρίζετε τον φίλο μου.

Τα βιβλία αυτοβοήθειας δε βοηθούν (;)

Θέλω να είμαι ξεκάθαρος από την αρχή: όσα αναφέρονται στα βιβλία αυτοβοήθειας είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα ορθά. Πράγματι, αν μπορούσατε να τα εφαρμόσετε θα είχατε βοηθηθεί. Αλλά δε μπορείτε και γι’ αυτό  χρειάζεστε ή αισθάνεστε πως χρειάζεστε τέτοιου είδους βιβλία. Επιπλέον, οι άνθρωποι που έγραψαν αυτά τα βιβλία επωφελήθηκαν από τον τρόπο ζωής που περιγράφουν γιατί έχουν στήσει το μυαλό τους έτσι ώστε να βλέπουν τη θετική πλευρά της ζωής.  Για να το πούμε απλά, γράφτηκαν από ανθρώπους που οι ίδιοι δεν τα χρειάζονται.

Δύσκολα κάποιος διαφωνεί με τις οδηγίες αυτών των βιβλίων. Και εσείς οι ίδιοι ξέρετε πως είναι σωστές. Και εσείς οι ίδιοι ίσως έχετε κατά καιρούς παρόμοιες σκέψεις. Αλλά δεν είστε όσο ευτυχισμένοι ή ικανοποιημένοι θέλετε να είστε ακριβώς γιατί αυτές οι σκέψεις δε μετουσιώνονται σε πράξεις, δε συμβαδίζουν με τη στάση σας απέναντι σε ό,τι συμβαίνει στη ζωή σας. Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα αν ποτέ δε σκεφτήκατε με τον τρόπο που προτρέπουν αυτά τα εγχειρίδια. Σε αυτή την περίπτωση είναι πολύ πιο δύσκολο να μεταβάλλετε τον τρόπο ζωής και τις αξίες σας προς το καλύτερο.

2018-06-19 15.37.24

Δείτε αυτά τα βιβλία ως ένα εγχειρίδιο εκμάθησης ποδηλάτου. Όσες φορές και να το διαβάσετε δε θα μάθετε ποδήλατο. Μάλιστα, αυτός που το έγραψε – και που ξέρει ποδήλατο –  συνήθως το κάνει να φαίνεται πιο απλό από όσο είναι. Αλλά για να μάθετε ποδήλατο δεν αρκεί να γνωρίζετε τον τρόπο. Πρέπει να το πάρετε απόφαση και να προσπαθήσετε. Ομοίως και για την αλλαγή του τρόπου ζωής. Η απόφαση να αλλάξετε και η προσπάθεια για να το πετύχετε είναι για τον καθένα συγκεκριμένη. Και συνήθως πιο επίπονη από την εκμάθηση ποδηλασίας.  Γιατί συμβαίνει σε μεγάλη ηλικία και επιπρόσθετα απαιτεί να ξεχάσετε τον τρόπο που ήδη έχετε αναπτύξει.

Παίζετε μπιλιάρδο;

Είναι βέβαιο πως θα ήταν όλα αλλιώς αν στο παρελθόν είχατε κάνει μία διαφορετική επιλογή. Δεν υπάρχει όμως κανένας τρόπος να γνωρίζετε αν τα πράγματα θα ήταν καλύτερα ή χειρότερα. Επίσης είναι λάθος η σύγκριση του παρόντος με ένα υποθετικό παρόν, που υπάρχει μόνο στο μυαλό σας και, που ούτε και αυτό έχει σχέση με το παρόν, που θα βιώνατε αν είχατε πάρει μία διαφορετική απόφαση στο παρελθόν. Και αυτό γιατί, παρά την περί του αντιθέτου αντίληψη, οι αποφάσεις μας δεν καθορίζουν το μέλλον μας.

Σκεφτείτε ότι η ζωή σας είναι μία μπάλα του μπιλιάρδου. Μια απόφαση που παίρνετε καθορίζει την ταχύτητα, την κατεύθυνση και τα φάλτσα της μπάλας. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες άλλοι παίκτες, στο ίδιο τραπέζι μπιλιάρδου, χτυπούν τις δικές τους μπάλες. Όπως καταλαβαίνετε η πιθανότητα η μπάλα σας να ακολουθήσει την επιθυμητή πορεία είναι, χωρίς υπερβολή, μηδενική. Αντίθετα, θα κινηθεί τυχαία, ως αποτέλεσμα των συγκρούσεων με τις άλλες μπάλες, συγκρούσεων που δεν προβλέπονται με κανένα τρόπο. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα αν σκεφτείτε ότι σε αυτό το τραπέζι υπάρχουν και αστάθμητοι παράγοντες.

Για παράδειγμα, επιλέγετε μία καινούργια δουλειά με καλύτερο μισθό και τόσο κοντά στο σπίτι σας ώστε μπορείτε να ποδηλατείτε κάθε μέρα έως εκεί. Έτσι σας χτυπάει αυτοκίνητο, ατύχημα που δε θα συνέβαινε αν συνεχίζατε στον προηγούμενο εργοδότη που ήταν μία ώρα μακριά με τη συγκοινωνία. Τέτοια παράλογα γεγονότα συμβαίνουν αρκετές φορές και επιβεβαιώνουν την ήδη, απολύτως τυχαία πορεία της ζωής μας.
2018-06-10 18.18.20
Αυτό είναι ένα συμπέρασμα που αρνούμαστε να δεχτούμε γιατί είναι τρομακτικό. Αντιτίθεται στην κοινή λογική αιτίου-αποτελέσματος, στην αξία της αναλογικής ανταμοιβής. Ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι ακόμα και αν τα κάνουμε όλα όπως πρέπει ίσως να μην τα καταφέρουμε. Γενικά, συνεπάγεται αναγνώριση της αδυναμίας ελέγχου της ζωής μας στο βαθμό που επιθυμούμε.

Αλλά είναι αλήθεια, μια χρήσιμη αλήθεια, που η αποδοχή της θα βοηθήσει να διαχειριστούμε καλύτερα το παρόν και να αισιοδοξούμε για το μέλλον. Ξέρω πως ακούγεται σαν πολιτική διαφήμιση αλλά είναι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε. Και για να γυρίσω στο τραπέζι του μπιλιάρδου όλες οι μπάλες δεν είναι ίδιες. Άλλες είναι πιο μεγάλες και άλλες πιο σκληρές. Επίσης όλες οι μπάλες μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να αλλάζουν σε μέγεθος και σύσταση. Η δική σας μπάλα θα τα καταφέρει καλύτερα αν σε κάθε καραμπόλα, ανάλογα με το τι συναντά, γίνεται άλλοτε πιο σκληρή ή ελαστική και άλλοτε πιο βαριά η ελαφριά. Αν, δηλαδή, αλλάζει όσο και όπως χρειάζεται για να συνεχίσει το ταξίδι της.

Δέκα χρόνια, δύο κιλά και εφτά μέτρα

Ο χρόνος είναι συνεχής. Εμείς τον χωρίζουμε σε διαστήματα (λεπτά, ώρες, ημέρες). Αυτή η κατάτμηση του χρόνου εξυπηρετεί την ανάγκη της συνεννόησης, του συγχρονισμού. Ανάγκη κρίσιμη που οδήγησε στην παγκόσμια αποδοχή της ίδιας μονάδας μέτρησης και που αν δεν είναι το μοναδικό σίγουρα αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα καθολικής αποδοχής της μονάδας μέτρησης ενός φυσικού μεγέθους. Πρέπει να συμφωνούμε για το πότε θα συναντηθούμε ακόμα και αν πρόκειται να συναντηθούμε για κάτι κακό.

Τεράστια τα οφέλη της μέτρησης του χρόνου. Αλλά από την άλλη πάλι επειδή μετράμε το χρόνο δεν περνάει απαρατήρητος. Μετράμε τα χρόνια που πέρασαν και αισθανόμαστε το βάρος τους σαν να είναι κιλά. Τα γενέθλια μπορεί να καταλήξουν μία γιορτή θλίψης μετά από κάποια ηλικία και ορόσημα όπως η αλλαγή του χρόνου προκαλούν αισθήματα κατάθλιψης, ιδίως όταν ο απολογισμός δεν είναι θετικός. Χρήσιμη λοιπόν αλλά «βαριά» μερικές φορές η μέτρηση του χρόνου. 

αρχείο λήψης

Του χρόνου που όμως είναι για τον καθένα διαφορετικός. Και δεν είναι μόνο πόσα χρόνια ζει κάποιος. Υπάρχει βιολογική και πραγματική ηλικία. Η πραγματική είναι καλά μετρημένη αλλά η βιολογική; Και πώς την επηρεάζει η ακριβής μέτρηση της πραγματικής ηλικίας; Ίσως πολύ περισσότερο από όσο φαντάζεστε. Ένας 70 χρόνων δεν μπορεί παρά να σκέφτεται ότι έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ακόμα και αν είναι αισιόδοξος και έχει βάλει το στόχο στα 100. Ένας νέος ότι έχει όλη τη ζωή μπροστά του.  Λάθος και οι δύο προσεγγίσεις: ο χρόνος που μένει αν και είναι απολύτως μετρήσιμος είναι απροσδιόριστος. Και ακριβώς επειδή δεν προσδιορίζεται δε θα  πρέπει να μας απασχολεί.

Είναι επίσης διαφορετικός όχι μόνο για τον καθένα αλλά και για τον ίδιο άνθρωπο σε διαφορετικές περιόδους. Στη χαρά περνάει γρήγορα ενώ το αντίθετο συμβαίνει στη θλίψη.  Έτσι μπορεί να πει κάποιος ότι τα χρόνια είναι περισσότερα – μικρότερα είναι ίσως μία καλύτερη λέξη – για έναν θλιμμένο. Δέκα χρόνια ευτυχίας είναι πολύ λιγότερα «πραγματικά» χρόνια από δέκα λυπημένα χρόνια.  Να μια μέτρηση καλύτερη αλλά  φυσικά όχι χρήσιμη στην καθημερινότητα.

Ίσως όμως χρήσιμη για τη ζωή μας. Θα ήταν καλύτερα αν είχαμε τη μέτρηση που ήδη έχουμε για να μη χάσουμε το τρένο ή να μην αργήσουμε στο ραντεβού μας και… καμία μέτρηση για τη ζωή μας. Καμία γιορτή, γενέθλια ή εν τέλει ηλικία. Μια μέρα που φεύγει διαγράφεται. Και μία καινούργια έρχεται. Καμία αγωνία για τα κεριά του Καβάφη που μας μένουν. Ο φόβος δεν προκύπτει επειδή δεν ξέρουμε πόσα είναι – αλίμονο αν ξέραμε – αλλά επειδή ξέρουμε, σύμφωνα με τις στατιστικές, ότι δε μπορεί να είναι περισσότερα από ένα συγκεκριμένο αριθμό, ένα ανώτερο όριο. Είναι ουτοπία αλλά αν δε μετρούσαμε το χρόνο δε θα υπήρχαν τα δεδομένα για να προσδιορίσουν το μέγιστο προσδόκιμο της ζωής. Και ίσως αν δεν υπήρχε αυτή η προσδοκία πως το τέλος είναι μακρυά για τους νέους και ότι πλησιάζει για τους μεγαλύτερους να ζούσαμε τη ζωή μας καλύτερα, πιο ελεύθερα. Ίσως και να μπορούμε ακόμα να το κάνουμε αν έχουμε τη θέληση να αγνοήσουμε τη μέτρηση του χρόνου πάνω μας.