1.101.101,10

Απόψε έπαιξα τζόκερ. Παίζω σπανίως, όχι επειδή δε χρειάζομαι παραπάνω χρήματα ή επειδή δε μου αρέσουν τα τυχερά παιχνίδια, αλλά επειδή φοβάμαι πως αν κερδίσω δε θα μπορέσω να διαχειριστώ τον απότομο πλουτισμό μου. Φοβάμαι, δηλαδή, πως θα τρελαθώ.

Τα χρήματα, τα πολλά χρήματα, αναμφίβολα λύνουν προβλήματα. Μπορείτε να εξασφαλίσετε καλύτερη εκπαίδευση στα παιδιά σας, καλύτερες παροχές υγείας, καινούργιο αυτοκίνητο, ένα μεγαλύτερο σπίτι, ανέσεις, την ευχέρεια να σταματήσετε να δουλεύετε αν δε σας αρέσει η δουλειά σας.

Όμως, με κάθε σεβασμό προς τους συνανθρώπους μας που πραγματικά αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, επιτρέψτε μου να πω, πως για τους υπόλοιπους από εσάς ένα μεγάλο ποσό δε θα λύσει τα πιο σημαντικά από τα προβλήματα που σας απασχολούν. Δε θα διώξει το φόβο να μείνετε μόνοι σας ή να ανεβείτε στο αεροπλάνο ή οποιοδήποτε τέτοιου είδους φόβο έχετε. Αντίθετα, ίσως τον κάνει χειρότερο γιατί ενώ θα έχετε την άνεση να κάνετε περισσότερα πράγματα δε θα μπορείτε να τα πραγματοποιήσετε. Δε θα σας δώσει την αγάπη της γυναίκας ή του άντρα που έχετε ερωτευτεί. Ή, ακόμα χειρότερα, αν κατακτήσετε το αντικείμενο του πόθου σας θα γεννηθεί μια τεράστια αμφιβολία για την ειλικρίνεια των συναισθημάτων, αμφιβολία εφιαλτική αν δεν έχετε την διάθεση να γίνετε κυνικοί.

Καθίστε και σκεφτείτε σοβαρά ποια από αυτά που πραγματικά σας ταλανίζουν θα λύνονταν αν κερδίζατε ένα εκατομμύριο ευρώ. Αν είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας θα διαπιστώσετε πως αυτά που πραγματικά τρώνε τα σωθικά σας δε λύνονται με τα λεφτά.

Κάποιος θα αντιτάξει πως μπορεί το χρήμα να μην είναι η λύση για όλα αλλά προσφέρει μια ανετότερη ζωή που απαλύνει τον πόνο των άλυτων προβλημάτων. Δεν είναι αλήθεια. Όταν κερδίσετε κάποια χρήματα, μετά από λίγο καιρό θα εξοικειωθείτε με την καινούργια οικονομική σας κατάσταση. Το πολύ μετά από δύο μήνες ευδαιμονίας θα αρχίσουν πάλι να σας ενοχλούν αλλά, καινούργια πράγματα.

Όταν ξέσπασε, πριν δέκα χρόνια, η οικονομική κρίση στις Η.Π.Α. είχα διαβάσει για την αυτοκτονία ενός δισεκατομμυριούχου του οποίου η περιουσία μειώθηκε από ενάμιση δισεκατομμύριο σε εννιακόσια εκατομμύρια δολάρια και γέλασα επικριτικά. Γιατί δεν πήρε αυτά που του έμειναν να φύγει και να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του ευτυχισμένος; Μα για τον ίδιο λόγο που δεν το έκανε νωρίτερα. Φυσικά, σε δεύτερο χρόνο συνειδητοποίησα με τρόμο πως πολλοί από εμάς ίσως φτάναμε στο ίδιο οριακό σημείο αν είχαμε αφοσιωθεί στη συγκέντρωση πλούτου.

Και κάτι ακόμη: ο πλούτος και κυρίως ο απότομος πλούτος απελευθερώνει τις αδυναμίες και τα πάθη μας. Όσο περισσότερος τόσο μεγαλύτερη η ανάγκη να μπορείς να ελέγξεις τον εαυτό σου. Ο Χορν, για παράδειγμα, δεν τα κατάφερε καλά με την κατάχρηση της τραπέζης. Ούτε και εμείς θα τα καταφέρουμε αν κερδίσουμε ξαφνικά το λαχείο αλλά έχουμε χάσει το παιχνίδι της εσωτερικής ισορροπίας. Αν λοιπόν είσαστε «καλά» οικονομικά και παίζεται τυχερά παιχνίδια η γνώμη μου είναι να σταματήσετε. Αν κερδίσετε δε θα λυθούν τα προβλήματα που νομίζετε. Και αν δεν κερδίσετε, που είναι το πιθανότερο, θα επιδεινώνεται διαρκώς η «καλή» οικονομική σας κατάσταση, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα με το πόσο τζογάρετε.

Ανηφοροκατήφορος

«Πόσες ανηφόρες έχει η Αθήνα;» Η πνευματώδης, υποτίθεται, απάντηση είναι: «όσες και κατηφόρες».

Είναι, όμως, αλήθεια. Σε ένα δρόμο με κλίση η θέση – αν βρίσκεστε στην κορυφή, στη μέση ή στη βάση – αλλά κυρίως η πρόθεση – να κινηθείτε προς τα πάνω ή κάτω – καθορίζει αν πρόκειται για ανηφόρα, κατηφόρα ή κανένα από τα δύο εφόσον επιθυμείτε να παραμείνετε ακίνητος.

Η ζωή συχνά παρομοιάζεται με έναν ανηφορικό δρόμο λόγω των δυσκολιών που προκύπτουν. Πράγματι, είναι κοπιώδης ή ανάβαση ενός λόφου, για παράδειγμα, αλλά η κατάβαση του αν και ανετότερη είναι πολύ πιο επικίνδυνη. Θα έχετε ακούσει τη γεμάτη αγωνία απορία όσων έφτασαν σε μια δύσκολη για αυτούς κορφή: «ωραία… και τώρα πως κατεβαίνουμε;» Μιας και μιλάμε για κατήφορο, εκφράσεις του τύπου «κατρακύλησε» αναφέρονται στην αποτυχία κάποιου να σταθεί εκεί που σκαρφάλωσε, είτε ανέβαινε είτε είχε ήδη κατακτήσει την κορυφή του. Χρειάζεται προσοχή. Στην κατρακύλα, απαιτείται τρομερή προσπάθεια για να κρατηθείτε, πολύ μεγαλύτερη από όση χρειάστηκε για να ανεβείτε. Επιπλέον, η απογοήτευση συχνά καθηλώνει.

hills.jpg

Είναι πιο εύκολο να κατρακυλήσετε αν επιχειρήσατε απότομο ανέβασμα και δεν ήσασταν κατάλληλα προετοιμασμένος. Ασφαλέστερη επιλογή για να ανηφορίσετε – αλλά και για να κατηφορίσετε – είναι να κάνετε ζιγκ-ζαγκ, όπως τα σκαλιά που οδηγούν σε ξωκλήσια ή τα μονοπάτια που χαράζουν τα κατσίκια στα βουνά. Επιμηκύνεται η διαδρομή και ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσετε στον προορισμό σας αλλά θα φτάσετε πιο ξεκούραστα και ασφαλώς. Αν επιχειρήσετε να ανεβείτε κάθετα, όπως κάνουν τα παιδιά, θα κουραστείτε περισσότερο και μπορεί να τσακιστείτε. Επιπλέον στο τέλος θα ακούσετε, όπως και τα παιδιά, «και τι κατάλαβες που έφτασες νωρίτερα;» Πράγματι, τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει έπαθλο για τη συντόμευση της διαδρομής κατά λίγα λεπτά, αφήστε που συνήθως πρέπει απλά να περιμένετε και τους υπόλοιπους. Βέβαια, παρόλο που το κέρδος είναι μηδαμινό ή μηδενικό, εσείς, όπως και τα παιδιά, κάτι «καταλαβαίνετε», που δεν ξέρετε τι ακριβώς είναι, αλλά σας κάνει να αισθάνεστε ωραία. Και αυτό έχει την αξία του.

Τέλος, δεν υπάρχει ανηφόρα ή κατηφόρα αν επιλέξετε να παραμείνετε ακίνητος και να βλέπετε τους άλλους να περνούν προς τα πάνω ή κάτω. Αλλά αυτό δεν έχει ενδιαφέρον, έτσι δεν είναι; Μάλλον θα έχετε την τάση να κινηθείτε προς κάποια κατεύθυνση. Κάτι που γενικώς είναι μια καλή ιδέα εκτός ορισμένων περιπτώσεων. Αν, ας πούμε, έχετε φτάσει αρκετά ψηλά και επιχειρήσετε να ανεβείτε ψηλότερα ο κίνδυνος να κατρακυλήσετε είναι υψηλός. Καλύτερα να καθίσετε εκεί που είστε, να πιείτε έναν καφέ και να διαβάσετε την εφημερίδα σας χωρίς να ασχολείστε με αυτούς που συνεχίζουν να σκαρφαλώνουν. Κάποιοι θα τα καταφέρουν ενώ άλλοι, μετά από λίγο, θα κατρακυλήσουν μπροστά από το τραπεζάκι που έχετε αράξει. Λίγοι θα φτάσουν και θα παραμείνουν στο πιο ψηλό σημείο. Αλλά και λίγοι θα παραμείνουν στη βάση. Κατά περίεργο τρόπο, η μοναξιά και τα λοιπά συναισθήματα της βάσης και της κορυφής μοιάζουν πολύ. Γι’ αυτό και η προσαρμογή αυτών που από την κορυφή κατρακύλησαν στη βάση είναι καλύτερη άλλων που σκαμπανεβάζουν στα ενδιάμεσα.

(Ά) Θεός;

Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στους ανθρώπους που πιστεύουν στο Θεό, στον οποιοδήποτε Θεό, και σε εκείνους που είναι άθεοι. Πρόκειται καθαρά για θέμα στρατηγικής. Διαφορετικά πορεύεται όποιος πιστεύει πως υπάρχει κάτι μετά, το οποίο μάλιστα εξαρτάται από το ποιόν του σε αυτή τη ζωή, και αλλιώς όποιος είναι βέβαιος ότι όλα τελειώνουν εδώ. Η πίστη στο Θεό ή η απουσία της επηρεάζει καθοριστικά όλες τις αποφάσεις που παίρνουμε με μια ασυνείδητη κυρίως διαδικασία.

Δεν είναι εύκολο να απαντηθεί ποια επιλογή είναι ευνοϊκότερη για τον άνθρωπο ή την κοινωνία. Άσε που και ο προσδιορισμός του «ευνοϊκού» εξαρτάται από την ύπαρξη ή ανυπαρξία θρησκευτικής πίστης. Επιπλέον, φαίνεται πως μάλλον η απάντηση δεν είναι μοναδική και αλλάζει ανάλογα με τις περιστάσεις και το χαρακτήρα του καθενός.

Αναμφισβήτητα, όποιος πιστεύει «υποχρεώνεται» είτε συνειδητά είτε από «φόβο» Θεού να ακολουθήσει μια σειρά ηθικών κανόνων. Όλες οι θρησκείες προάγουν τις ατομικές και κοινωνικές αρετές. Αντίθετα, ένας άθεος ευκολότερα υποκύπτει στα πάθη του. Γιατί να μην επιδιώξει ακόμα και ό,τι νοσηρά επιθυμεί αφού στο τέρμα δεν τον περιμένει ένας αδέκαστος κριτής.

Από την άλλη πάλι, οι θρησκείες (οι πλέον δημοφιλείς τουλάχιστον) δίνουν το παράθυρο της μετάνοιας. Έτσι κάποιος μπορεί να ακολουθήσει ένα δρόμο… κακό έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού του πως μπορεί όταν φτάσει στο όριο που ο ίδιος θέτει να αναζητήσει συγχώρεση. Αυτή η διαδικασία είναι εν πολλοίς ασυνείδητη μιας και η μετάνοια οφείλει να είναι ειλικρινής.

Τέλος, όποιος πιστεύει, επειδή ακριβώς τίποτα δεν τελειώνει εδώ, ευκολότερα θυσιάζεται για κάποιο ιδανικό. Αντίθετα, ένας άθεος είναι λογικό να επιδιώκει την παράταση του βίου του με κάθε τρόπο.

Υπάρχουν, όμως, κάποιοι άνθρωποι των οποίων η ζωή δεν επηρεάζεται από τις θρησκευτικές τους επιλογές. Πρόκειται για το σπάνιο είδος όσων έχουν την υψηλή παιδεία να ζυγίζουν τη σημασία και συνάμα την ασημαντότητα της ύπαρξής τους με το σωστό μέτρο. Δε διογκώνουν αλλά ούτε ευτελίζουν τη ζωή τους και θα πάρουν τις ίδιες αποφάσεις είτε πιστεύουν είτε δεν πιστεύουν. Μην μπερδέψετε την παιδεία με τη μόρφωση. Οι άνθρωποι αυτοί απαντώνται εξίσου στα έδρανα καταξιωμένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και στα απομακρυσμένα χωριά τις Πίνδου. Εκεί ψηλά μπορεί και περισσότερο.

Παίζετε μπιλιάρδο;

Είναι βέβαιο πως θα ήταν όλα αλλιώς αν στο παρελθόν είχατε κάνει μία διαφορετική επιλογή. Δεν υπάρχει όμως κανένας τρόπος να γνωρίζετε αν τα πράγματα θα ήταν καλύτερα ή χειρότερα. Επίσης είναι λάθος η σύγκριση του παρόντος με ένα υποθετικό παρόν, που υπάρχει μόνο στο μυαλό σας και, που ούτε και αυτό έχει σχέση με το παρόν, που θα βιώνατε αν είχατε πάρει μία διαφορετική απόφαση στο παρελθόν. Και αυτό γιατί, παρά την περί του αντιθέτου αντίληψη, οι αποφάσεις μας δεν καθορίζουν το μέλλον μας.

Σκεφτείτε ότι η ζωή σας είναι μία μπάλα του μπιλιάρδου. Μια απόφαση που παίρνετε καθορίζει την ταχύτητα, την κατεύθυνση και τα φάλτσα της μπάλας. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες άλλοι παίκτες, στο ίδιο τραπέζι μπιλιάρδου, χτυπούν τις δικές τους μπάλες. Όπως καταλαβαίνετε η πιθανότητα η μπάλα σας να ακολουθήσει την επιθυμητή πορεία είναι, χωρίς υπερβολή, μηδενική. Αντίθετα, θα κινηθεί τυχαία, ως αποτέλεσμα των συγκρούσεων με τις άλλες μπάλες, συγκρούσεων που δεν προβλέπονται με κανένα τρόπο. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα αν σκεφτείτε ότι σε αυτό το τραπέζι υπάρχουν και αστάθμητοι παράγοντες.

Για παράδειγμα, επιλέγετε μία καινούργια δουλειά με καλύτερο μισθό και τόσο κοντά στο σπίτι σας ώστε μπορείτε να ποδηλατείτε κάθε μέρα έως εκεί. Έτσι σας χτυπάει αυτοκίνητο, ατύχημα που δε θα συνέβαινε αν συνεχίζατε στον προηγούμενο εργοδότη που ήταν μία ώρα μακριά με τη συγκοινωνία. Τέτοια παράλογα γεγονότα συμβαίνουν αρκετές φορές και επιβεβαιώνουν την ήδη, απολύτως τυχαία πορεία της ζωής μας.
2018-06-10 18.18.20
Αυτό είναι ένα συμπέρασμα που αρνούμαστε να δεχτούμε γιατί είναι τρομακτικό. Αντιτίθεται στην κοινή λογική αιτίου-αποτελέσματος, στην αξία της αναλογικής ανταμοιβής. Ισοδυναμεί με την παραδοχή ότι ακόμα και αν τα κάνουμε όλα όπως πρέπει ίσως να μην τα καταφέρουμε. Γενικά, συνεπάγεται αναγνώριση της αδυναμίας ελέγχου της ζωής μας στο βαθμό που επιθυμούμε.

Αλλά είναι αλήθεια, μια χρήσιμη αλήθεια, που η αποδοχή της θα βοηθήσει να διαχειριστούμε καλύτερα το παρόν και να αισιοδοξούμε για το μέλλον. Ξέρω πως ακούγεται σαν πολιτική διαφήμιση αλλά είναι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε. Και για να γυρίσω στο τραπέζι του μπιλιάρδου όλες οι μπάλες δεν είναι ίδιες. Άλλες είναι πιο μεγάλες και άλλες πιο σκληρές. Επίσης όλες οι μπάλες μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να αλλάζουν σε μέγεθος και σύσταση. Η δική σας μπάλα θα τα καταφέρει καλύτερα αν σε κάθε καραμπόλα, ανάλογα με το τι συναντά, γίνεται άλλοτε πιο σκληρή ή ελαστική και άλλοτε πιο βαριά η ελαφριά. Αν, δηλαδή, αλλάζει όσο και όπως χρειάζεται για να συνεχίσει το ταξίδι της.