Μακαρόνια με ειδήσεις και κυμά

Είναι μεσημέρι και έχετε καθίσει για φαγητό. Από το παράθυρο βλέπετε φωτιά στο διαμέρισμα της απέναντι πολυκατοικίας. Δεν κινδυνεύετε και ούτε γνωρίζετε τους ενοίκους αλλά μάλλον θα σταματήσετε να τρώτε και κάτι θα κάνετε. Είτε από αλτρουισμό είτε από περιέργεια ή, το πιθανότερο, μια μίξη και των δύο δε θα μείνετε αδρανής. Αλήθεια, πόσο διαφορετική είναι η εικόνα που βλέπετε μέσα από το τζάμι του παραθύρου από εκείνη που μεταδίδεται μέσα από το γυαλί της τηλεοπτικής οθόνης;

Θεωρώ νοσηρό το συνδυασμό των ειδήσεων με οποιοδήποτε γεύμα της ημέρας. Η ένταση των συναισθημάτων που μας προκαλεί ένα γεγονός εξαρτάται, κατά προτεραιότητα, από τη συναισθηματική και φυσική μας απόσταση από αυτό. Εάν συμβεί κάτι δυσάρεστο σε ένα μέλος της οικογενείας θα μας αναστατώσει όσο μακρυά και αν βρίσκεται. Επιπλέον, θα θορυβηθούμε περισσότερο αν κάποιος άγνωστος που περπατά δίπλα μας πάθει κάτι πάρα αν αυτό συμβεί στο απέναντι πεζοδρόμιο. Συνήθως οι ειδήσεις που προβάλλονται δε μας αφορούν και ασφαλώς ο εγκέφαλος μας αναγνωρίζει αυτή τη διάσταση ανάμεσα στις δυσάρεστες εικόνες και την προσωπική μας ζωή. Αλλά είναι υγιές να συνδυάζονται με την ώρα του φαγητού;

Πιστεύω πως όχι. Αυτός ο συνδυασμός συμβάλλει στην εξοικείωση του ανθρώπου με ταπεινά ένστικτα, τον αναισθητοποιεί. Μόνο ένα κτήνος μπορεί να φάει ενώ μπροστά του συμβαίνει κάτι θλιβερό. Και εμείς πλησιάζουμε αυτό το κτήνος ολοένα και περισσότερο κάθε φορά που γευματίζουμε μπροστά στην εικόνα μιας καταστροφής.

Υπάρχουν και καλές ειδήσεις, θα μου πείτε. Ίσως να μη φαίνεται με την πρώτη ματιά αλλά είναι εξίσου επιζήμιο. Πόσο πιθανό θα ήταν στο άκουσμα ενός καλού νέου, αν, για παράδειγμα, κερδίζατε εσείς ή κάποιος δικός σας το λαχείο, να συνεχίζατε ατάραχος το γεύμα σας; Το κάνετε όμως όταν βλέπετε καλές ειδήσεις.

Είτε με κακά είτε με καλά νέα χάνουμε την ευαισθησία μας. Τα μακαρόνια με ειδήσεις και κύμα ταΐζουν το τέρας μέσα μας.

Στατιστική & Ατομικότητα

Για ο,τιδήποτε θεωρείται επιζήμιο στην υγεία υπάρχει τουλάχιστον μία έρευνα να υποστηρίζει πως, μέχρι μιας κάποιας ποσότητας, όχι μόνο δε βλάπτει αλλά ωφελεί τον οργανισμό. Μοναδική ίσως εξαίρεση αποτελεί το κάπνισμα. Αν και είναι βέβαιο πως όποιος ψάξει ενδελεχώς θα βρει μία τουλάχιστον μελέτη να διαπιστώνει πως ένα τσιγαράκι την ημέρα δεν κάνει κακό. Αλλά για όλα τα άλλα, το κρασί, τον καφέ, τη σοκολάτα – για να αναφέρω τους συνήθεις υπόπτους – οι ερευνητές αποφαίνονται πως σε μικρές ποσότητες κάνουν καλό.

Αυτή η διαπίστωση δεν είναι συνολική. Αν και όλες οι μελέτες δημοσιεύονται σε έγκριτα περιοδικά, για κάθε μία που λέει ότι το τάδε κάνει καλό θα βρείτε και μία τουλάχιστον που λέει πως δεν κάνει ούτε καλό ούτε κακό και μία ακόμα που να ισχυρίζεται ότι αντιθέτως βλάπτει. Αυτή η διάσταση των αποτελεσμάτων οφείλεται στο διαφορετικό σχεδιασμό και τρόπο επιλογής των συμμετεχόντων, τη διαφορετική δοσολογία και πολλούς άλλους παράγοντες, που σχετίζονται με την αξιοπιστία των μελετών και τον πληθυσμό στον οποίον μπορούν να αναχθούν τα αποτελέσματά τους.

Αλλά ας τα αφήσουμε όλα αυτά και ας πιάσουμε το καλό σενάριο. Ας πούμε, για παράδειγμα, πως ένα ποτηράκι κόκκινο κρασί κάνει καλό. Σε καμία μελέτη τα αποτελέσματα δεν είναι απόλυτα. Αν, για παράδειγμα, σε μία έρευνα χίλιοι άνθρωποι έπιναν από ένα ποτήρι κόκκινο κρασί την ημέρα, οι 700 ωφελήθηκαν, οι 120 ούτε ωφελήθηκαν ούτε ζημιώθηκαν και οι υπόλοιποι 180 είχαν αρνητικές επιπτώσεις (εδώ παραλείπω την περιγραφή της ομάδας των μαρτύρων για λόγους απλούστευσης). Αυτά τα νούμερα παραλλάσσουν μεταξύ των μελετών αλλά κανένα από τα τρία και σε καμία μελέτη δεν είναι μηδέν. Δεν υπάρχει πουθενά καθολική ωφέλεια ή ζημία όλων όσων έλαβαν μέρος.

2018-06-16 18.51.05

Αν το οργανικό σας προφίλ ταιριάζει με το προφίλ αυτών που ωφελήθηκαν είστε τυχεροί ενώ σε αντίθετη περίπτωση τα πράγματα μπορεί να μην είναι και τόσο καλά. Γι’ αυτό έχει σημασία να ακούμε τον εαυτό μας και να ερμηνεύουμε σωστά τα σημάδια που μας δίνει. Ένας άνθρωπος που δεν έχει πιει ποτέ στη ζωή του αν αρχίσει να πίνει ένα ποτήρι κρασί την ημέρα μάλλον δε θα ωφεληθεί. Αντίθετα, κάποιος που πίνει πολύ αν περιοριστεί σε ένα ποτήρι κρασί την ημέρα το πιθανότερο είναι να δει θετικά αποτελέσματα. Και για να μην νομίζετε ότι προσπαθώ να προωθήσω έναν υγιεινό τρόπο ζωής – πραγματικά λέω απλά να ακούμε τον εαυτό μας – θα δώσω και ένα εκ διαμέτρου αντίθετο και ακραίο παράδειγμα. Όπως είπα στην αρχή, καμία μελέτη δε λέει πως το κάπνισμα ωφελεί. Μάλιστα, κάθε τσιγάρο εκτιμάται πως στερεί 5 λεπτά ζωής. Τι γίνεται όμως με τις περιπτώσεις κάποιων παππούδων που έφτασαν κοντά στα 100 χρόνια ζωής και δεν έβγαλαν το τσιγάρο από το στόμα τους; Αυτοί οι άνθρωποι προφανώς άκουγαν τον εαυτό τους και για κάποιο λόγο – υπάρχει ατομικότητα – το κάπνισμα δεν τους ενόχλησε ποτέ. Καλά έκαναν. Δε σημαίνει όμως αυτό πως και εσείς πρέπει να κάνετε το ίδιο ή ότι δεν πρέπει.

Οι έρευνες είναι χρήσιμες από στατιστικής άποψης και μπορούν να λαμβάνονται υπόψη για την διατύπωση γενικών οδηγιών και συμβουλών. Αλλά πόσο χρήσιμες είναι αυτές οι γενικές οδηγίες για τον καθέναν από εμάς ξεχωριστά; Τι αξία έχει για κάποιον, ο οποίος, βάσει των στατιστικών, έχει πιθανότητα μόνο 1% να πάθει κάτι αν τελικά το πάθει; Καθένας μας είναι διαφορετικός και χρειάζεται διαφορετικά πράγματα. «Είναι πιο σημαντικό να γνωρίζουμε τον άνθρωπο που πάσχει από μια ασθένεια από το να γνωρίζουμε τι είδους ασθένεια έχει», είπε ο Ιπποκράτης. Αναμφίβολα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις συστάσεις των ειδικών αλλά είναι εξίσου ή ίσως και πιο σημαντικό να προσέχουμε τις αλλαγές που υφίσταται το σώμα και η ψυχή μας και να πράττουμε αναλόγως. Βέβαια, η ατομικότητα δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ψευδαίσθηση υπεροχής. Αλλά για αυτό θα μιλήσουμε μία άλλη φορά.