Η Αθήνα αλλιώς…

Πρόσφατα ανέβηκα στο λόφο της Πνύκας δύο φορές, βράδυ και πρωί. Τη νύχτα η εικόνα ήταν εντυπωσιακή. Η Ακρόπολη μοναδική και φωταγωγημένη με εξαίσιο τρόπο. Το σκοτάδι έκρυβε το γκρίζο μπετόν και η πλημμύρα των φώτων της πόλης έφτιαχνε ένα πέπλο που απλωνόταν γύρω από το στέμμα του Παρθενώνα.

Αλλά το άλλο πρωί η θέα ήταν, όπως και από κάθε υπερυψωμένο σημείο της πόλης, αποκαρδιωτική. Τα ξέρετε. Ελάχιστο πράσινο και άναρχη δόμηση που κάνει το λεκανοπέδιο να μοιάζει με ένα τεράστιο σωρό από μπάζα. Ένας όγκος ασχήμιας που εξαφανίζει, φυσικά, και την Ακρόπολη. Φανταστείτε πως ένα φορτηγό έχει αδειάσει τόνους κοπριάς και κάπου εκεί σε ένα βουναλάκι υπάρχει ένα διαμαντένιο δαχτυλίδι. Πόσο μπορεί να αλλάξει την εικόνα το δαχτυλίδι;

Ολική κατεδάφιση και στη συνέχεια ανοικοδόμηση ήταν η πρώτη αγχωμένη και θυμωμένη αλλά μη εφαρμόσιμη λύση που πέρασε από το μυαλό μου. Να πάρουμε, δηλαδή, ένα ένα τα κομμάτια από αυτό το τεράστιο τσιμεντένιο παζλ, που ένα μικρό παιδί ταίριαξε άτσαλα, και να τα τοποθετήσουμε στη σωστή τους θέση.

Chile-VALPARAISO-900x500

Αργότερα, όμως, πιο ήρεμος είχα μια αναλαμπή. Να μετατρέψουμε αυτό το στραπατσαρισμένο παζλ σε ένα έργο αφηρημένης τέχνης. Αν κάθε κομμάτι του, κάθε κτίριο δηλαδή, βαφτεί με χρώμα έντονο και διαφορετικό από αυτό των γειτονικών η πόλη θα μετατραπεί σε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό. Δε διεκδικώ πρωτοτυπία. Είδα μετά πως υπάρχουν τέτοιες πόλεις και χωριά ανά τον κόσμο. Αλλά ίσως η Αθήνα μπορεί να γίνει η πρώτη ιστορική πρωτεύουσα με τόσο χρώμα.

Ήμουν τόσο ενθουσιασμένος αλλά και πεποισμένος για το ρεαλιστικό του υποθετικού εγχειρήματος που άρχισα να σχεδιάζω την εκτέλεσή του. Μέχρι και πρόγραμμα επιδοτήσεων φαντάστηκα. Και τα χαμόγελα των ελαιοχρωματιστών, των χρωματοπωλών και των συναφών επαγγελμάτων.

Σοβαρά όμως τώρα: κάτι τέτοιο ίσως να είχε οφέλη απρόβλεπτα και πολύπλευρα. Τί λέτε; Έχετε καμία άλλη ιδέα;

Αρχαιοελληνικός πολιτισμός: τόσο κοντά αλλά τόσο μακρυά…

Απεχθάνομαι τις αναφορές μας στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ασφαλώς είναι πολύ όμορφο να είναι κανείς περήφανος για τις ρίζες του, όπως, για παράδειγμα, τα παιδιά για τους γονείς τους. Αλλά συνήθως η μνεία στους αρχαίους Έλληνες είναι του τύπου: «ξέρεις ποιος είναι ο πατέρας μου ρε!» Αναδίδει υπεροψία και συχνά συνοδεύεται από την εντελώς αβάσιμη πίστη πως αυτός ο θαυμαστός πολιτισμός μας κληροδότησε το δικαίωμα σε μία καλύτερη μεταχείριση.

Την προηγούμενη εβδομάδα παρακολούθησα μια παράσταση στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου και για μια ακόμα φορά θαύμασα το μέγεθος, ποιοτικό και ποσοτικό, των υποδομών που «μπήκαν στον κόπο» να κατασκευάσουν οι πρόγονοί μας, δυόμιση χιλιάδες χρόνια πριν, για να εξυπηρετήσουν τις πολιτισμικές τους ανησυχίες. Το ύψος της δαπάνης για την κατασκευή του θεάτρου δε μπορεί να συγκριθεί, αναλογικά, με καμία επένδυση της σύγχρονης Ελλάδας για τον πολιτισμό. Ίσως, μάλιστα, η τραγωδία και κωμωδία να μην είχαν αναπτυχθεί τόσο αν δεν υπήρχαν τέτοιες υποδομές. Η σημασία των υποδομών, ξέρετε, στην εξέλιξη οποιασδήποτε τέχνης ή επιστήμης είναι κρίσιμη. Κάτι που ασφαλώς αναγνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες και αποτελούσε θεμέλιο λίθο των επιτευγμάτών τους.

img_20180818_2204241325623952.jpg

Αντίθετα, η σύγχρονη Ελλάδα βρίθει παραδειγμάτων όπου οι κόποι δεν αποδίδουν ακριβώς επειδή έχει αγνοηθεί η σημασία της δημιουργίας των απαραίτητων υποδομών. Είναι δεκάδες οι ευφυείς νέοι που δεν είχαν πρόσβαση σε ένα καλό σχολείο, μια πλούσια βιβλιοθήκη ή οι πολλά υποσχόμενοι αθλητές που τσάκισαν τα πόδια τους σε χωμάτινα γήπεδα γεμάτα λακκούβες. Η απουσία υποδομών, μαζί με άλλα φυσικά, αναδεικνύει την απόσταση που μας χωρίζει από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Οι υπεροπτικές αναφορές σε αυτόν, συνδυαζόμενες συχνά με ρήσεις του τύπου «οι Έλληνες τα καταφέρνουν στο εξωτερικό» είναι τουλάχιστον βλαπτικές. Μη γελιέστε, δεν έχει κάτι το ιδιαίτερο η φυλή μας. Οι Έλληνες τα καταφέρνουν στο εξωτερικό όσο και οι άλλοι μετανάστες που έφυγαν ζορισμένοι από τις χώρες τους και βρέθηκαν σε άρτια οργανωμένα περιβάλλοντα. Όπως, ας πούμε, ο Πελέ μεγαλούργησε στο χλοοτάπητα αφού πρώτα είχε γδαρθεί στους λασπόδρομους της Βραζιλίας χρησιμοποιώντας πορτοκάλια ή κουρέλια για μπάλα. Υπάρχουν λαμπροί μαθηματικοί από την Ινδία, γιατροί από την Αίγυπτο και αυτοδημιούργητοι επιχειρηματίες από όλα τα μέρη του κόσμου.

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός έδωσε τα φώτα του στο ρωμαϊκό και αυτός με τη σειρά του στο λεγόμενο δυτικό. Φυσικά σ’αυτή τη διαδρομή άλλαξαν τα μέσα αλλά οι βασικές αρχές οργάνωσης και λειτουργίας μιας προοδευτικής κοινωνίας παραμένουν σχεδόν αναλλοίωτες. Ίσως να ήταν πιο ωφέλιμη μια διαφορετική προσέγγιση στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ας αποδεχτούμε, για αρχή, πως δεν έχουμε καμία σχέση με αυτόν. Ας υιοθετήσουμε, στη συνέχεια, τις αρχές και τις αξίες του. Αν και, για να είμαι ειλικρινής, αρκεί να αντιγράψουμε τις σύγχρονες κοινωνίες που στηρίζονται σε αυτόν. Και δεν αναφέρομαι στα μέσα αλλά στη νοοτροπία. Ας ξεκινήσουμε από εκεί και αν μπορούμε στη συνέχεια ας βελτιωθούμε. Το ίδιο έκαναν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι με τους γειτονικούς σε αυτούς αξιόλογους πολιτισμούς. Δεν είναι κακό. Είναι μάλλον σοφό.