Άνθρωποι στα άκρα

Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στον τρόπο που εργαζόμαστε και στον τρόπο που διασκεδάζουμε. Στο χώρο της εργασίας κυριαρχεί ο απόλυτος προγραμματισμός. Για να αντισταθμιστεί η προγραμματισμένη εργασία, ο ελεύθερος χρόνος αξιοποιείται με έναν τρόπο αχαλίνωτο. Διασκεδάζουμε, ιδίως οι νέοι, απολύτως ελεύθερα και ανεξέλεγκτα. Με τον τρόπο αυτό επέρχεται η ψυχική ισορροπία που είναι απαραίτητη για να συνεχίσουμε την επόμενη βδομάδα.

Είναι όμως αυτή η ταλάντωση ανάμεσα στα άκρα ο καλύτερος τρόπος ζωής για έναν άνθρωπο που θέλει να είναι δημιουργικός;

Τείνω να πιστέψω πως όχι. Το πρότυπο της σύγχρονης εργασίας καθιερώθηκε κυρίως με τη εκβιομηχάνιση της παραγωγής. Οι μηχανές έδωσαν τη δυνατότητα συστηματικής και αδιάκοπης παραγωγής. Ο πλούτος που άρχισε να παράγεται είχε πολλαπλά οφέλη. Έσβησε, όμως, έναν άνθρωπο που ήταν… άνθρωπος, που κάθε μέρα στάθμιζε τις συνθήκες (τις καιρικές για παράδειγμα), τις ανάγκες του και τη διάθεση του ώστε να επιλέξει με τι και κυρίως πως θα ασχοληθεί. Έσβησε μια ζωή που η εργασία και η διασκέδαση συνδυάζονταν με τρόπο ομαλό και που, για τους τυχερούς, η εργασία και η διασκέδαση δεν ξεχώριζαν. Τώρα ο άνθρωπος άρχισε να μιμείται τη μηχανή. Να δουλεύει χωρίς να αισθάνεται, με ρυθμό. Αυτό το πρότυπο εργασίας μεταφέρθηκε και σε μη χειρωνακτικές εργασίες όπως οι τέχνες, οι επιστήμες και τα γράμματα, με καταστροφικές συνέπειες για τη δημιουργικότητα.

Ασφαλώς δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε τα οφέλη της βιομηχανικής παραγωγής και, ας μου επιτραπεί, και της βιομηχανικής σκέψης, έρευνας και διανόησης. Αλλά στην περίπτωση των τελευταίων απαιτείται κυρίως δημιουργικότητα και όχι μηχανιστική σκέψη. Αυτό αναγνώρισαν σύγχρονες εταιρείες, που ηγούνται της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, όπως η Google, και έχουν διαμορφώσει περιβάλλοντα εργασίας που μοιάζουν με μεταμοντέρνες παιδικές χαρές. Χαλαροί εργαζόμενοι σκέφτονται καλύτερα και γεννούν ιδέες και προϊόντα.

GOOGLE

Δεν επιθυμώ να κατακρίνω τον τρόπο που έχουμε μάθει να δουλεύουμε. Για να επικρατήσει ήταν ο καταλληλότερος για την εποχή του. Όσο όμως ο άνθρωπος απαλλάσσεται από τη χειρωνακτική απασχόληση και παλεύει με έξυπνες μηχανές χρειάζεται και ο ίδιος να γίνει δημιουργικός, πιο έξυπνος. Δε χρειάζεται το πρόγραμμα που τον πνίγει.

Φυσικά δεν το συζητώ πως για εργασίες γραφείου ένα χαλαρό πρότυπο θα εκτινάξει την δημιουργικότητα και την παραγωγικότητα, έννοιες που στη νέα εποχή είναι ταυτόσημες.

Και εσείς ίσως το έχετε κάνει στη δουλειά σας. Ένα πρόβλημα που σας απασχολεί και προσπαθείτε να το λύσετε εργαζόμενοι μηχανικά παραμένει. Αν όμως το αφήσετε να «ξεκουραστεί» για λίγο καιρό και παράλληλα ξεκουραστείτε και εσείς όταν το ξαναπιάσετε εμφανίζονται λύσεις που ήταν μπροστά στα μάτια σας.

Αρμονία και μέτρο λοιπόν. Και στη δουλειά και στη διασκέδαση. Να έχει η ζωή μας ροή.

Δεν έφυγε ποτέ…

Έχουν περάσει δέκα χρόνια από την τελευταία φορά που το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης ξεκίνησε μια έντονα καθοδική πορεία, αποτέλεσμα μιας οικονομικής κρίσης που ξεκίνησε από τις Η.Π.Α., μετατράπηκε σε απώλεια εμπιστοσύνης και εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο με οδυνηρές συνέπειες για όλες τις χώρες και ειδικά τις οικονομικά ασθενέστερες όπως η δική μας. Έκτοτε η οικονομία των Η.Π.Α. ανέρρωσε όπως και άλλες μεγάλες οικονομίες και οι αριθμοί ευημερούν.

Αλλά δεν ευημερούν οι άνθρωποι. Σε όλο τον κόσμο ακόμα και στην Αμερική, όπου, ίσως, υπήρξε η πλέον πραγματική ανάκαμψη, το οικονομικό και κατ’επέκταση βιοτικό επίπεδο δεν επανήλθε στο σημείο που βρισκόταν πριν. Παγκοσμίως μειώθηκε η αγοραστική δύναμη των κοινωνιών και αυξήθηκε ο πλούτος των λίγων που έγιναν λιγότεροι. Έκτοτε συρρικνώνεται περαιτέρω η μεσαία τάξη και διογκώνεται η ανισότητα μεταξύ των πλουσίων και των υπολοίπων κοινωνικών στρωμάτων.

Πρόκειται για ένα εκρηκτικό μίγμα που έχει επισημανθεί από πολλούς ειδικούς την τελευταία δεκαετία και θα αποτελέσει το υπόβαθρο της επόμενης οικονομικής κρίσης. Πότε αυτή θα συμβεί;

global-financial-crisis.jpg

Αυτό δεν το γνωρίζει κανείς. Η ακριβής στιγμή που κάτι θα πάει στραβά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και θα αποτελέσει την αφορμή – αλλά όχι την αιτία – για το επόμενο μεγάλο μπαμ δε μπορεί να προσδιοριστεί. Όπως και με τους σεισμούς: οι τεκτονικές πλάκες πιέζουν η μία την άλλη ώσπου κάποια στιγμή η συσσωρευμένη ενέργεια εκτονώνεται σε ένα αδύναμο σημείο. Βεβαίως μετά όλοι εξηγούν τι και πώς συνέβη. Οι οικονομολόγοι, οι σεισμολόγοι και οι επιδημιολόγοι είναι τρεις ειδικότητες που περιγράφουν εξαιρετικά γιατί κατέρρευσαν οι αγορές, έγινε σεισμός ή ξέσπασε μια επιδημία εκ των υστέρων αλλά δε μπορούν να τις προβλέψουν με ακρίβεια που να είναι χρηστική. Άλλωστε, αν μπορούσαν θα τις απέτρεπαν κιόλας ή τουλάχιστον θα πρότειναν έγκαιρα κατάλληλα μέτρα για να περιοριστεί η ζημιά.

Πάντως, οι στατιστικολόγοι – μια άλλη ειδικότητα συναφής με τις προαναφερθείσες – επισημαίνουν πως οι οικονομικές κρίσεις ξεσπούν κάθε οκτώ χρόνια περίπου. Αν είναι έτσι έχουμε αργήσει και πρέπει να περιμένουμε σύντομα κάτι μεγάλο. Δεν είμαι ειδικός αλλά έχω παρατηρήσει πώς πριν από κάθε ηχηρό οικονομικό τράνταγμα επικρατεί… ησυχία. Κάνεις δε μιλά για κινδύνους. Αντιθέτως υπάρχει ένα κλίμα ευφορίας και βεβαιότητας για ένα εύρωστο μέλλον. Όπως τώρα. Μήπως έχουμε μπροστά μας ένα μεγάλο σεισμό; Ας γίνω και εγώ επίδοξος προφήτης και ας πω ότι η επόμενη οικονομική τρικυμία θα ξεσπάσει πριν την άνοιξη του ερχόμενου έτους.

Αυτά βέβαια αφορούν τις αγορές του χρήματος. Ίσως και όσους αποταμιεύουν ή επενδύουν σε χαρτοφυλάκια για να εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών τους και ευζωία μετά τη συνταξιοδότηση. Η καθημερινή οικονομία, όπως είπα στην αρχή, δεν έφτασε ποτέ τα προ της κρίσης του 2008 επίπεδα. Οι άνθρωποι δε ζουν καλύτερα από πριν πουθενά στον κόσμο. Και αυτό είναι λυπηρό.

Θα κλείσω με μια πεζή αλλά επιβεβλημένη σημείωση. Το σημερινό άρθρο δεν αφορά την Ελλάδα και τις τρέχουσες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις εντός των τειχών για το λόγο που αναφέρω εδώ. Είναι η γενικότερη θεώρησή μου για την παγκόσμια οικονομία.

Η Αθήνα αλλιώς…

Πρόσφατα ανέβηκα στο λόφο της Πνύκας δύο φορές, βράδυ και πρωί. Τη νύχτα η εικόνα ήταν εντυπωσιακή. Η Ακρόπολη μοναδική και φωταγωγημένη με εξαίσιο τρόπο. Το σκοτάδι έκρυβε το γκρίζο μπετόν και η πλημμύρα των φώτων της πόλης έφτιαχνε ένα πέπλο που απλωνόταν γύρω από το στέμμα του Παρθενώνα.

Αλλά το άλλο πρωί η θέα ήταν, όπως και από κάθε υπερυψωμένο σημείο της πόλης, αποκαρδιωτική. Τα ξέρετε. Ελάχιστο πράσινο και άναρχη δόμηση που κάνει το λεκανοπέδιο να μοιάζει με ένα τεράστιο σωρό από μπάζα. Ένας όγκος ασχήμιας που εξαφανίζει, φυσικά, και την Ακρόπολη. Φανταστείτε πως ένα φορτηγό έχει αδειάσει τόνους κοπριάς και κάπου εκεί σε ένα βουναλάκι υπάρχει ένα διαμαντένιο δαχτυλίδι. Πόσο μπορεί να αλλάξει την εικόνα το δαχτυλίδι;

Ολική κατεδάφιση και στη συνέχεια ανοικοδόμηση ήταν η πρώτη αγχωμένη και θυμωμένη αλλά μη εφαρμόσιμη λύση που πέρασε από το μυαλό μου. Να πάρουμε, δηλαδή, ένα ένα τα κομμάτια από αυτό το τεράστιο τσιμεντένιο παζλ, που ένα μικρό παιδί ταίριαξε άτσαλα, και να τα τοποθετήσουμε στη σωστή τους θέση.

Chile-VALPARAISO-900x500

Αργότερα, όμως, πιο ήρεμος είχα μια αναλαμπή. Να μετατρέψουμε αυτό το στραπατσαρισμένο παζλ σε ένα έργο αφηρημένης τέχνης. Αν κάθε κομμάτι του, κάθε κτίριο δηλαδή, βαφτεί με χρώμα έντονο και διαφορετικό από αυτό των γειτονικών η πόλη θα μετατραπεί σε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό. Δε διεκδικώ πρωτοτυπία. Είδα μετά πως υπάρχουν τέτοιες πόλεις και χωριά ανά τον κόσμο. Αλλά ίσως η Αθήνα μπορεί να γίνει η πρώτη ιστορική πρωτεύουσα με τόσο χρώμα.

Ήμουν τόσο ενθουσιασμένος αλλά και πεποισμένος για το ρεαλιστικό του υποθετικού εγχειρήματος που άρχισα να σχεδιάζω την εκτέλεσή του. Μέχρι και πρόγραμμα επιδοτήσεων φαντάστηκα. Και τα χαμόγελα των ελαιοχρωματιστών, των χρωματοπωλών και των συναφών επαγγελμάτων.

Σοβαρά όμως τώρα: κάτι τέτοιο ίσως να είχε οφέλη απρόβλεπτα και πολύπλευρα. Τί λέτε; Έχετε καμία άλλη ιδέα;