Άνθρωποι στα άκρα

Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στον τρόπο που εργαζόμαστε και στον τρόπο που διασκεδάζουμε. Στο χώρο της εργασίας κυριαρχεί ο απόλυτος προγραμματισμός. Για να αντισταθμιστεί η προγραμματισμένη εργασία, ο ελεύθερος χρόνος αξιοποιείται με έναν τρόπο αχαλίνωτο. Διασκεδάζουμε, ιδίως οι νέοι, απολύτως ελεύθερα και ανεξέλεγκτα. Με τον τρόπο αυτό επέρχεται η ψυχική ισορροπία που είναι απαραίτητη για να συνεχίσουμε την επόμενη βδομάδα.

Είναι όμως αυτή η ταλάντωση ανάμεσα στα άκρα ο καλύτερος τρόπος ζωής για έναν άνθρωπο που θέλει να είναι δημιουργικός;

Τείνω να πιστέψω πως όχι. Το πρότυπο της σύγχρονης εργασίας καθιερώθηκε κυρίως με τη εκβιομηχάνιση της παραγωγής. Οι μηχανές έδωσαν τη δυνατότητα συστηματικής και αδιάκοπης παραγωγής. Ο πλούτος που άρχισε να παράγεται είχε πολλαπλά οφέλη. Έσβησε, όμως, έναν άνθρωπο που ήταν… άνθρωπος, που κάθε μέρα στάθμιζε τις συνθήκες (τις καιρικές για παράδειγμα), τις ανάγκες του και τη διάθεση του ώστε να επιλέξει με τι και κυρίως πως θα ασχοληθεί. Έσβησε μια ζωή που η εργασία και η διασκέδαση συνδυάζονταν με τρόπο ομαλό και που, για τους τυχερούς, η εργασία και η διασκέδαση δεν ξεχώριζαν. Τώρα ο άνθρωπος άρχισε να μιμείται τη μηχανή. Να δουλεύει χωρίς να αισθάνεται, με ρυθμό. Αυτό το πρότυπο εργασίας μεταφέρθηκε και σε μη χειρωνακτικές εργασίες όπως οι τέχνες, οι επιστήμες και τα γράμματα, με καταστροφικές συνέπειες για τη δημιουργικότητα.

Ασφαλώς δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε τα οφέλη της βιομηχανικής παραγωγής και, ας μου επιτραπεί, και της βιομηχανικής σκέψης, έρευνας και διανόησης. Αλλά στην περίπτωση των τελευταίων απαιτείται κυρίως δημιουργικότητα και όχι μηχανιστική σκέψη. Αυτό αναγνώρισαν σύγχρονες εταιρείες, που ηγούνται της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, όπως η Google, και έχουν διαμορφώσει περιβάλλοντα εργασίας που μοιάζουν με μεταμοντέρνες παιδικές χαρές. Χαλαροί εργαζόμενοι σκέφτονται καλύτερα και γεννούν ιδέες και προϊόντα.

GOOGLE

Δεν επιθυμώ να κατακρίνω τον τρόπο που έχουμε μάθει να δουλεύουμε. Για να επικρατήσει ήταν ο καταλληλότερος για την εποχή του. Όσο όμως ο άνθρωπος απαλλάσσεται από τη χειρωνακτική απασχόληση και παλεύει με έξυπνες μηχανές χρειάζεται και ο ίδιος να γίνει δημιουργικός, πιο έξυπνος. Δε χρειάζεται το πρόγραμμα που τον πνίγει.

Φυσικά δεν το συζητώ πως για εργασίες γραφείου ένα χαλαρό πρότυπο θα εκτινάξει την δημιουργικότητα και την παραγωγικότητα, έννοιες που στη νέα εποχή είναι ταυτόσημες.

Και εσείς ίσως το έχετε κάνει στη δουλειά σας. Ένα πρόβλημα που σας απασχολεί και προσπαθείτε να το λύσετε εργαζόμενοι μηχανικά παραμένει. Αν όμως το αφήσετε να «ξεκουραστεί» για λίγο καιρό και παράλληλα ξεκουραστείτε και εσείς όταν το ξαναπιάσετε εμφανίζονται λύσεις που ήταν μπροστά στα μάτια σας.

Αρμονία και μέτρο λοιπόν. Και στη δουλειά και στη διασκέδαση. Να έχει η ζωή μας ροή.

Δεν έφυγε ποτέ…

Έχουν περάσει δέκα χρόνια από την τελευταία φορά που το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης ξεκίνησε μια έντονα καθοδική πορεία, αποτέλεσμα μιας οικονομικής κρίσης που ξεκίνησε από τις Η.Π.Α., μετατράπηκε σε απώλεια εμπιστοσύνης και εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο με οδυνηρές συνέπειες για όλες τις χώρες και ειδικά τις οικονομικά ασθενέστερες όπως η δική μας. Έκτοτε η οικονομία των Η.Π.Α. ανέρρωσε όπως και άλλες μεγάλες οικονομίες και οι αριθμοί ευημερούν.

Αλλά δεν ευημερούν οι άνθρωποι. Σε όλο τον κόσμο ακόμα και στην Αμερική, όπου, ίσως, υπήρξε η πλέον πραγματική ανάκαμψη, το οικονομικό και κατ’επέκταση βιοτικό επίπεδο δεν επανήλθε στο σημείο που βρισκόταν πριν. Παγκοσμίως μειώθηκε η αγοραστική δύναμη των κοινωνιών και αυξήθηκε ο πλούτος των λίγων που έγιναν λιγότεροι. Έκτοτε συρρικνώνεται περαιτέρω η μεσαία τάξη και διογκώνεται η ανισότητα μεταξύ των πλουσίων και των υπολοίπων κοινωνικών στρωμάτων.

Πρόκειται για ένα εκρηκτικό μίγμα που έχει επισημανθεί από πολλούς ειδικούς την τελευταία δεκαετία και θα αποτελέσει το υπόβαθρο της επόμενης οικονομικής κρίσης. Πότε αυτή θα συμβεί;

global-financial-crisis.jpg

Αυτό δεν το γνωρίζει κανείς. Η ακριβής στιγμή που κάτι θα πάει στραβά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και θα αποτελέσει την αφορμή – αλλά όχι την αιτία – για το επόμενο μεγάλο μπαμ δε μπορεί να προσδιοριστεί. Όπως και με τους σεισμούς: οι τεκτονικές πλάκες πιέζουν η μία την άλλη ώσπου κάποια στιγμή η συσσωρευμένη ενέργεια εκτονώνεται σε ένα αδύναμο σημείο. Βεβαίως μετά όλοι εξηγούν τι και πώς συνέβη. Οι οικονομολόγοι, οι σεισμολόγοι και οι επιδημιολόγοι είναι τρεις ειδικότητες που περιγράφουν εξαιρετικά γιατί κατέρρευσαν οι αγορές, έγινε σεισμός ή ξέσπασε μια επιδημία εκ των υστέρων αλλά δε μπορούν να τις προβλέψουν με ακρίβεια που να είναι χρηστική. Άλλωστε, αν μπορούσαν θα τις απέτρεπαν κιόλας ή τουλάχιστον θα πρότειναν έγκαιρα κατάλληλα μέτρα για να περιοριστεί η ζημιά.

Πάντως, οι στατιστικολόγοι – μια άλλη ειδικότητα συναφής με τις προαναφερθείσες – επισημαίνουν πως οι οικονομικές κρίσεις ξεσπούν κάθε οκτώ χρόνια περίπου. Αν είναι έτσι έχουμε αργήσει και πρέπει να περιμένουμε σύντομα κάτι μεγάλο. Δεν είμαι ειδικός αλλά έχω παρατηρήσει πώς πριν από κάθε ηχηρό οικονομικό τράνταγμα επικρατεί… ησυχία. Κάνεις δε μιλά για κινδύνους. Αντιθέτως υπάρχει ένα κλίμα ευφορίας και βεβαιότητας για ένα εύρωστο μέλλον. Όπως τώρα. Μήπως έχουμε μπροστά μας ένα μεγάλο σεισμό; Ας γίνω και εγώ επίδοξος προφήτης και ας πω ότι η επόμενη οικονομική τρικυμία θα ξεσπάσει πριν την άνοιξη του ερχόμενου έτους.

Αυτά βέβαια αφορούν τις αγορές του χρήματος. Ίσως και όσους αποταμιεύουν ή επενδύουν σε χαρτοφυλάκια για να εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών τους και ευζωία μετά τη συνταξιοδότηση. Η καθημερινή οικονομία, όπως είπα στην αρχή, δεν έφτασε ποτέ τα προ της κρίσης του 2008 επίπεδα. Οι άνθρωποι δε ζουν καλύτερα από πριν πουθενά στον κόσμο. Και αυτό είναι λυπηρό.

Θα κλείσω με μια πεζή αλλά επιβεβλημένη σημείωση. Το σημερινό άρθρο δεν αφορά την Ελλάδα και τις τρέχουσες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις εντός των τειχών για το λόγο που αναφέρω εδώ. Είναι η γενικότερη θεώρησή μου για την παγκόσμια οικονομία.

Σήμερα παίζουμε αλλιώς

Το παιχνίδι είναι μια ιδιαίτερα σημαντική ασχολία των παιδιών και των εφήβων, που επιδρά καθοριστικά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους. Το παιχνίδι, λοιπόν, έχει αλλάξει πολύ τις τελευταίες δεκαετίες. Ένα μεγάλο μέρος του έχει γίνει ηλεκτρονικό. Πώς επηρεάζονται όσοι, ως νέοι, έπαιξαν και εξακολουθούν να παίζουν μέσα στον κόσμο της εικονικής πραγματικότητας;

Δε θα σταθώ στην ακτινοβολία της οθόνης, τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα και άλλες προφανείς διαφορές από το κλασσικό παιχνίδι. Άλλωστε, αυτά, αν και επιβλαβή όταν χάνεται το μέτρο, είναι αναπόφευκτα από τη στιγμή που η τεχνολογία έχει μπει στη ζωή μας.

Εξάλλου, πιστεύω πως η μεγάλη και επικίνδυνη διαφορά του ηλεκτρονικού παιχνιδιού βρίσκεται αλλού. Στη δυνατότητα αποθήκευσης («save») και μιας νέας προσπάθειας που ξεκινά από προηγούμενο σημείο, αν κάτι πάει στραβά. Έτσι το ηλεκτρονικό δεν έχει καμία σχέση με το πραγματικό παιχνίδι και η εικονική πραγματικότητα με την… πραγματικότητα.

Στον πετροπόλεμο αν δε φυλαχτείς κάποιος θα σου ανοίξει το κεφάλι. Δε μπορείς να γυρίσεις πίσω τον χρόνο και να ξαναδοκιμάσεις. Το ίδιο στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ. Οι επιλογές έχουν συνέπειες και δεν αλλάζουν. Όπως ακριβώς και στη ζωή, για την οποία σε προετοιμάζει το κλασσικό παιχνίδι αλλά όχι το ηλεκτρονικό.

play

Ασφαλώς η ζωή όπως και το φυσικό παιχνίδι δίνει και δεύτερες και, αν θέλεις και είσαι τυχερός, τρίτες ή περισσότερες ευκαιρίες. Πετροπόλεμο θα παίξεις και την επόμενη μέρα. Αλλά θα το κάνεις με καρούμπαλο ή τα ράμματα από το λάθος της προηγούμενης μέρας. Ή θα ξαναπαίξεις αφού περάσει καιρός και συνέλθεις από το τραύμα και το φόβο της τελευταίας φοράς. Ή δε θα το τολμήσεις ξανά αν αποφασίσεις πως ένα τόσο επικίνδυνο παιχνίδι δε σου ταιριάζει. Πάντως «save» δεν υπάρχει.

Ένα «save» που ενθαρρύνει την επιπόλαιη συμπεριφορά, που σε προπονεί για το «ε, και τι έγινε». Η διαφορά είναι τεράστια. Ας δώσω ένα σκληρό παράδειγμα. Παντρεύεσαι, κάνεις παιδιά, κάτι δεν πάει καλά και χωρίζεις. Ίσως γιατί σε καθένα από αυτά τα βήματα έχεις εμπεδώσει το «save». Τη δυνατότητα επιστροφής. Αλλά ο χρόνος και κυρίως τα γεγονότα δε γυρίζουν πίσω. Ασφαλώς υπάρχει και το «κοιτάω μπροστά» και το «πάμε παρακάτω». Θα το κάνεις, όμως, γεμάτος με «καρούμπαλα» και «ράμματα». Όπως και στον πετροπόλεμο. Το ηλεκτρονικό δε σε έχει προετοιμάσει για κάτι τέτοιο.

Αφθονία αντί ευφυΐας

Ένας μυς που κινείται διατηρείται υγιής και δυνατός ενώ σε αντίθετη περίπτωση ατονεί. Έχει αποδειχτεί πως το ίδιο ισχύει και για τον εγκέφαλο. Η εξάσκηση είναι απαραίτητη για τη διατήρηση αλλά και τη βελτίωση των νοητικών λειτουργιών. Πόσο όμως βοηθούν το μυαλό να παραμείνει δραστήριο οι ανέσεις που παρέχει η τεχνολογική εξέλιξη;

Ας πάρουμε για παράδειγμα την επικοινωνία. Η αφθονία των μέσων οδηγεί σε πλεονασμούς. Έχουμε το κινητό τηλέφωνο στο χέρι και κανονίζουμε ένα ραντεβού, το οποίο στη συνέχεια τροποποιούμε διαρκώς ακόμα και καθώς πηγαίνουμε προς το σημείο της συνάντησης και αρκετές φορές μιλάμε στο τηλέφωνο ενώ βρισκόμαστε σχεδόν πλάτη με πλάτη σε απόσταση λιγότερη των δέκα μέτρων για να μπορέσουμε τελικά να βρούμε ο ένας τον άλλο. Παλιά ένα τηλεφώνημα, από το σταθερό, ήταν αρκετό. Σήμερα η υπερδιαθεσιμότητα των μέσων επικοινωνίας έχει αντικαταστήσει όλους τους τρόπους που έπρεπε να εφεύρει το μυαλό ώστε να μην ακυρωθεί μια προγραμματισμένη συνάντηση.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει με τις τηλεδιασκέψεις. Υποτίθεται ότι φέρνουν κοντά αγαπημένα πρόσωπα που είναι πολύ μακρυά αλλά τελικά καταφέρνουν λιγότερα από τα γράμματα που έστελναν οι παππούδες μας. Κάθε βράδυ η επικοινωνία είναι ρηχή. Ξαφνικά δεν υπάρχει κάτι σημαντικό να ειπωθεί, η συζήτηση είναι πιο επιφανειακή από αυτή που κάνουμε με φίλους και συναδέλφους στον καφέ και, δυστυχώς, η μοναξιά χειρότερη όταν κλείνει το Skype. Όταν, όμως, η υπεραστική (ή μάλλον διεθνής) κλήση κόστιζε και, πολύ πιο παλιά, που υπήρχε μόνο η αλληλογραφία, οι λέξεις ήταν μετρημένες και το μήνυμα λιτό και περιεκτικό. Ο εγκέφαλος ήταν σε εγρήγορση, φιλτράριζε τις σκέψεις και τελικά επέλεγε, μέσα στο σπάνιο χρόνο και χρήμα που είχε διαθέσιμο, το κρίσιμο μήνυμα που έπρεπε κατά περίπτωση να μεταφέρει. Τώρα το μυαλό λιπαρό επαναλαμβάνεται, πλατυάζει, ατροφεί.

Φυσικά τέτοια φαινόμενα δεν περιορίζονται στην επικοινωνία ούτε είναι απόρροια μόνο των τελευταίων τεχνολογικών αλμάτων. Είναι το αποτέλεσμα μιας διαρκώς αυξανόμενης αφθονίας ανέσεων. Ένα «παλιό» παράδειγμα είναι το ασανσέρ: διευκολύνει την πρόσβαση στον τρίτο όροφο και εξαφανίζει την ανάγκη να σκεφτούμε τον καλύτερο τρόπο για να μεταφέρουμε τα πράγματα προς τα κάτω και κυρίως προς τα πάνω. Τα μέσα μεταφοράς μειώνουν τις αποστάσεις και τον κόπο. Το μυαλό συνειδητά ή ασυνείδητα δεν αισθάνεται την ανάγκη να σκεφτεί τη βέλτιστη διαδρομή για να εξοικονομήσει ενέργεια και πόρους. Όποιος δεν έχει μυαλό σήμερα έχει… μηχανή, αυτοκίνητο, ο,τιδήποτε.

Η τεχνολογική εξέλιξη είναι το αποτέλεσμα της προσπάθειας και της συνεργασίας πολύ έξυπνων ανθρώπων. Αλλά ενώ τα εργαλεία της είναι εδώ για να μας διευκολύνουν παράλληλα βάζουν το μυαλό μας στον πάγο. Μπορεί να το κρατούν απασχολημένο, όπως για παράδειγμα τα smartphones, αλλά όχι δραστήριο. Η διαφορά είναι τεράστια. Και θα είναι το θέμα επόμενου άρθρου.

Ανηφοροκατήφορος

«Πόσες ανηφόρες έχει η Αθήνα;» Η πνευματώδης, υποτίθεται, απάντηση είναι: «όσες και κατηφόρες».

Είναι, όμως, αλήθεια. Σε ένα δρόμο με κλίση η θέση – αν βρίσκεστε στην κορυφή, στη μέση ή στη βάση – αλλά κυρίως η πρόθεση – να κινηθείτε προς τα πάνω ή κάτω – καθορίζει αν πρόκειται για ανηφόρα, κατηφόρα ή κανένα από τα δύο εφόσον επιθυμείτε να παραμείνετε ακίνητος.

Η ζωή συχνά παρομοιάζεται με έναν ανηφορικό δρόμο λόγω των δυσκολιών που προκύπτουν. Πράγματι, είναι κοπιώδης ή ανάβαση ενός λόφου, για παράδειγμα, αλλά η κατάβαση του αν και ανετότερη είναι πολύ πιο επικίνδυνη. Θα έχετε ακούσει τη γεμάτη αγωνία απορία όσων έφτασαν σε μια δύσκολη για αυτούς κορφή: «ωραία… και τώρα πως κατεβαίνουμε;» Μιας και μιλάμε για κατήφορο, εκφράσεις του τύπου «κατρακύλησε» αναφέρονται στην αποτυχία κάποιου να σταθεί εκεί που σκαρφάλωσε, είτε ανέβαινε είτε είχε ήδη κατακτήσει την κορυφή του. Χρειάζεται προσοχή. Στην κατρακύλα, απαιτείται τρομερή προσπάθεια για να κρατηθείτε, πολύ μεγαλύτερη από όση χρειάστηκε για να ανεβείτε. Επιπλέον, η απογοήτευση συχνά καθηλώνει.

hills.jpg

Είναι πιο εύκολο να κατρακυλήσετε αν επιχειρήσατε απότομο ανέβασμα και δεν ήσασταν κατάλληλα προετοιμασμένος. Ασφαλέστερη επιλογή για να ανηφορίσετε – αλλά και για να κατηφορίσετε – είναι να κάνετε ζιγκ-ζαγκ, όπως τα σκαλιά που οδηγούν σε ξωκλήσια ή τα μονοπάτια που χαράζουν τα κατσίκια στα βουνά. Επιμηκύνεται η διαδρομή και ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσετε στον προορισμό σας αλλά θα φτάσετε πιο ξεκούραστα και ασφαλώς. Αν επιχειρήσετε να ανεβείτε κάθετα, όπως κάνουν τα παιδιά, θα κουραστείτε περισσότερο και μπορεί να τσακιστείτε. Επιπλέον στο τέλος θα ακούσετε, όπως και τα παιδιά, «και τι κατάλαβες που έφτασες νωρίτερα;» Πράγματι, τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει έπαθλο για τη συντόμευση της διαδρομής κατά λίγα λεπτά, αφήστε που συνήθως πρέπει απλά να περιμένετε και τους υπόλοιπους. Βέβαια, παρόλο που το κέρδος είναι μηδαμινό ή μηδενικό, εσείς, όπως και τα παιδιά, κάτι «καταλαβαίνετε», που δεν ξέρετε τι ακριβώς είναι, αλλά σας κάνει να αισθάνεστε ωραία. Και αυτό έχει την αξία του.

Τέλος, δεν υπάρχει ανηφόρα ή κατηφόρα αν επιλέξετε να παραμείνετε ακίνητος και να βλέπετε τους άλλους να περνούν προς τα πάνω ή κάτω. Αλλά αυτό δεν έχει ενδιαφέρον, έτσι δεν είναι; Μάλλον θα έχετε την τάση να κινηθείτε προς κάποια κατεύθυνση. Κάτι που γενικώς είναι μια καλή ιδέα εκτός ορισμένων περιπτώσεων. Αν, ας πούμε, έχετε φτάσει αρκετά ψηλά και επιχειρήσετε να ανεβείτε ψηλότερα ο κίνδυνος να κατρακυλήσετε είναι υψηλός. Καλύτερα να καθίσετε εκεί που είστε, να πιείτε έναν καφέ και να διαβάσετε την εφημερίδα σας χωρίς να ασχολείστε με αυτούς που συνεχίζουν να σκαρφαλώνουν. Κάποιοι θα τα καταφέρουν ενώ άλλοι, μετά από λίγο, θα κατρακυλήσουν μπροστά από το τραπεζάκι που έχετε αράξει. Λίγοι θα φτάσουν και θα παραμείνουν στο πιο ψηλό σημείο. Αλλά και λίγοι θα παραμείνουν στη βάση. Κατά περίεργο τρόπο, η μοναξιά και τα λοιπά συναισθήματα της βάσης και της κορυφής μοιάζουν πολύ. Γι’ αυτό και η προσαρμογή αυτών που από την κορυφή κατρακύλησαν στη βάση είναι καλύτερη άλλων που σκαμπανεβάζουν στα ενδιάμεσα.

Η Αθήνα αλλιώς…

Πρόσφατα ανέβηκα στο λόφο της Πνύκας δύο φορές, βράδυ και πρωί. Τη νύχτα η εικόνα ήταν εντυπωσιακή. Η Ακρόπολη μοναδική και φωταγωγημένη με εξαίσιο τρόπο. Το σκοτάδι έκρυβε το γκρίζο μπετόν και η πλημμύρα των φώτων της πόλης έφτιαχνε ένα πέπλο που απλωνόταν γύρω από το στέμμα του Παρθενώνα.

Αλλά το άλλο πρωί η θέα ήταν, όπως και από κάθε υπερυψωμένο σημείο της πόλης, αποκαρδιωτική. Τα ξέρετε. Ελάχιστο πράσινο και άναρχη δόμηση που κάνει το λεκανοπέδιο να μοιάζει με ένα τεράστιο σωρό από μπάζα. Ένας όγκος ασχήμιας που εξαφανίζει, φυσικά, και την Ακρόπολη. Φανταστείτε πως ένα φορτηγό έχει αδειάσει τόνους κοπριάς και κάπου εκεί σε ένα βουναλάκι υπάρχει ένα διαμαντένιο δαχτυλίδι. Πόσο μπορεί να αλλάξει την εικόνα το δαχτυλίδι;

Ολική κατεδάφιση και στη συνέχεια ανοικοδόμηση ήταν η πρώτη αγχωμένη και θυμωμένη αλλά μη εφαρμόσιμη λύση που πέρασε από το μυαλό μου. Να πάρουμε, δηλαδή, ένα ένα τα κομμάτια από αυτό το τεράστιο τσιμεντένιο παζλ, που ένα μικρό παιδί ταίριαξε άτσαλα, και να τα τοποθετήσουμε στη σωστή τους θέση.

Chile-VALPARAISO-900x500

Αργότερα, όμως, πιο ήρεμος είχα μια αναλαμπή. Να μετατρέψουμε αυτό το στραπατσαρισμένο παζλ σε ένα έργο αφηρημένης τέχνης. Αν κάθε κομμάτι του, κάθε κτίριο δηλαδή, βαφτεί με χρώμα έντονο και διαφορετικό από αυτό των γειτονικών η πόλη θα μετατραπεί σε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό. Δε διεκδικώ πρωτοτυπία. Είδα μετά πως υπάρχουν τέτοιες πόλεις και χωριά ανά τον κόσμο. Αλλά ίσως η Αθήνα μπορεί να γίνει η πρώτη ιστορική πρωτεύουσα με τόσο χρώμα.

Ήμουν τόσο ενθουσιασμένος αλλά και πεποισμένος για το ρεαλιστικό του υποθετικού εγχειρήματος που άρχισα να σχεδιάζω την εκτέλεσή του. Μέχρι και πρόγραμμα επιδοτήσεων φαντάστηκα. Και τα χαμόγελα των ελαιοχρωματιστών, των χρωματοπωλών και των συναφών επαγγελμάτων.

Σοβαρά όμως τώρα: κάτι τέτοιο ίσως να είχε οφέλη απρόβλεπτα και πολύπλευρα. Τί λέτε; Έχετε καμία άλλη ιδέα;

Αρχαιοελληνικός πολιτισμός: τόσο κοντά αλλά τόσο μακρυά…

Απεχθάνομαι τις αναφορές μας στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ασφαλώς είναι πολύ όμορφο να είναι κανείς περήφανος για τις ρίζες του, όπως, για παράδειγμα, τα παιδιά για τους γονείς τους. Αλλά συνήθως η μνεία στους αρχαίους Έλληνες είναι του τύπου: «ξέρεις ποιος είναι ο πατέρας μου ρε!» Αναδίδει υπεροψία και συχνά συνοδεύεται από την εντελώς αβάσιμη πίστη πως αυτός ο θαυμαστός πολιτισμός μας κληροδότησε το δικαίωμα σε μία καλύτερη μεταχείριση.

Την προηγούμενη εβδομάδα παρακολούθησα μια παράσταση στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου και για μια ακόμα φορά θαύμασα το μέγεθος, ποιοτικό και ποσοτικό, των υποδομών που «μπήκαν στον κόπο» να κατασκευάσουν οι πρόγονοί μας, δυόμιση χιλιάδες χρόνια πριν, για να εξυπηρετήσουν τις πολιτισμικές τους ανησυχίες. Το ύψος της δαπάνης για την κατασκευή του θεάτρου δε μπορεί να συγκριθεί, αναλογικά, με καμία επένδυση της σύγχρονης Ελλάδας για τον πολιτισμό. Ίσως, μάλιστα, η τραγωδία και κωμωδία να μην είχαν αναπτυχθεί τόσο αν δεν υπήρχαν τέτοιες υποδομές. Η σημασία των υποδομών, ξέρετε, στην εξέλιξη οποιασδήποτε τέχνης ή επιστήμης είναι κρίσιμη. Κάτι που ασφαλώς αναγνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες και αποτελούσε θεμέλιο λίθο των επιτευγμάτών τους.

img_20180818_2204241325623952.jpg

Αντίθετα, η σύγχρονη Ελλάδα βρίθει παραδειγμάτων όπου οι κόποι δεν αποδίδουν ακριβώς επειδή έχει αγνοηθεί η σημασία της δημιουργίας των απαραίτητων υποδομών. Είναι δεκάδες οι ευφυείς νέοι που δεν είχαν πρόσβαση σε ένα καλό σχολείο, μια πλούσια βιβλιοθήκη ή οι πολλά υποσχόμενοι αθλητές που τσάκισαν τα πόδια τους σε χωμάτινα γήπεδα γεμάτα λακκούβες. Η απουσία υποδομών, μαζί με άλλα φυσικά, αναδεικνύει την απόσταση που μας χωρίζει από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Οι υπεροπτικές αναφορές σε αυτόν, συνδυαζόμενες συχνά με ρήσεις του τύπου «οι Έλληνες τα καταφέρνουν στο εξωτερικό» είναι τουλάχιστον βλαπτικές. Μη γελιέστε, δεν έχει κάτι το ιδιαίτερο η φυλή μας. Οι Έλληνες τα καταφέρνουν στο εξωτερικό όσο και οι άλλοι μετανάστες που έφυγαν ζορισμένοι από τις χώρες τους και βρέθηκαν σε άρτια οργανωμένα περιβάλλοντα. Όπως, ας πούμε, ο Πελέ μεγαλούργησε στο χλοοτάπητα αφού πρώτα είχε γδαρθεί στους λασπόδρομους της Βραζιλίας χρησιμοποιώντας πορτοκάλια ή κουρέλια για μπάλα. Υπάρχουν λαμπροί μαθηματικοί από την Ινδία, γιατροί από την Αίγυπτο και αυτοδημιούργητοι επιχειρηματίες από όλα τα μέρη του κόσμου.

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός έδωσε τα φώτα του στο ρωμαϊκό και αυτός με τη σειρά του στο λεγόμενο δυτικό. Φυσικά σ’αυτή τη διαδρομή άλλαξαν τα μέσα αλλά οι βασικές αρχές οργάνωσης και λειτουργίας μιας προοδευτικής κοινωνίας παραμένουν σχεδόν αναλλοίωτες. Ίσως να ήταν πιο ωφέλιμη μια διαφορετική προσέγγιση στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ας αποδεχτούμε, για αρχή, πως δεν έχουμε καμία σχέση με αυτόν. Ας υιοθετήσουμε, στη συνέχεια, τις αρχές και τις αξίες του. Αν και, για να είμαι ειλικρινής, αρκεί να αντιγράψουμε τις σύγχρονες κοινωνίες που στηρίζονται σε αυτόν. Και δεν αναφέρομαι στα μέσα αλλά στη νοοτροπία. Ας ξεκινήσουμε από εκεί και αν μπορούμε στη συνέχεια ας βελτιωθούμε. Το ίδιο έκαναν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι με τους γειτονικούς σε αυτούς αξιόλογους πολιτισμούς. Δεν είναι κακό. Είναι μάλλον σοφό.

Μακαρόνια με ειδήσεις και κυμά

Είναι μεσημέρι και έχετε καθίσει για φαγητό. Από το παράθυρο βλέπετε φωτιά στο διαμέρισμα της απέναντι πολυκατοικίας. Δεν κινδυνεύετε και ούτε γνωρίζετε τους ενοίκους αλλά μάλλον θα σταματήσετε να τρώτε και κάτι θα κάνετε. Είτε από αλτρουισμό είτε από περιέργεια ή, το πιθανότερο, μια μίξη και των δύο δε θα μείνετε αδρανής. Αλήθεια, πόσο διαφορετική είναι η εικόνα που βλέπετε μέσα από το τζάμι του παραθύρου από εκείνη που μεταδίδεται μέσα από το γυαλί της τηλεοπτικής οθόνης;

Θεωρώ νοσηρό το συνδυασμό των ειδήσεων με οποιοδήποτε γεύμα της ημέρας. Η ένταση των συναισθημάτων που μας προκαλεί ένα γεγονός εξαρτάται, κατά προτεραιότητα, από τη συναισθηματική και φυσική μας απόσταση από αυτό. Εάν συμβεί κάτι δυσάρεστο σε ένα μέλος της οικογενείας θα μας αναστατώσει όσο μακρυά και αν βρίσκεται. Επιπλέον, θα θορυβηθούμε περισσότερο αν κάποιος άγνωστος που περπατά δίπλα μας πάθει κάτι πάρα αν αυτό συμβεί στο απέναντι πεζοδρόμιο. Συνήθως οι ειδήσεις που προβάλλονται δε μας αφορούν και ασφαλώς ο εγκέφαλος μας αναγνωρίζει αυτή τη διάσταση ανάμεσα στις δυσάρεστες εικόνες και την προσωπική μας ζωή. Αλλά είναι υγιές να συνδυάζονται με την ώρα του φαγητού;

img_20180802_102717-1189820650.jpg

Πιστεύω πως όχι. Αυτός ο συνδυασμός συμβάλλει στην εξοικείωση του ανθρώπου με ταπεινά ένστικτα, τον αναισθητοποιεί. Μόνο ένα κτήνος μπορεί να φάει ενώ μπροστά του συμβαίνει κάτι θλιβερό. Και εμείς πλησιάζουμε αυτό το κτήνος ολοένα και περισσότερο κάθε φορά που γευματίζουμε μπροστά στην εικόνα μιας καταστροφής.

Υπάρχουν και καλές ειδήσεις, θα μου πείτε. Ίσως να μη φαίνεται με την πρώτη ματιά αλλά είναι εξίσου επιζήμιο. Πόσο πιθανό θα ήταν στο άκουσμα ενός καλού νέου, αν, για παράδειγμα, κερδίζατε εσείς ή κάποιος δικός σας το λαχείο, να συνεχίζατε ατάραχος το γεύμα σας; Το κάνετε όμως όταν βλέπετε καλές ειδήσεις.

Είτε με κακά είτε με καλά νέα χάνουμε την ευαισθησία μας. Τα μακαρόνια με ειδήσεις και κύμα ταΐζουν το τέρας μέσα μας.