1.101.101,10

Απόψε έπαιξα τζόκερ. Παίζω σπανίως, όχι επειδή δε χρειάζομαι παραπάνω χρήματα ή επειδή δε μου αρέσουν τα τυχερά παιχνίδια, αλλά επειδή φοβάμαι πως αν κερδίσω δε θα μπορέσω να διαχειριστώ τον απότομο πλουτισμό μου. Φοβάμαι, δηλαδή, πως θα τρελαθώ.

Τα χρήματα, τα πολλά χρήματα, αναμφίβολα λύνουν προβλήματα. Μπορείτε να εξασφαλίσετε καλύτερη εκπαίδευση στα παιδιά σας, καλύτερες παροχές υγείας, καινούργιο αυτοκίνητο, ένα μεγαλύτερο σπίτι, ανέσεις, την ευχέρεια να σταματήσετε να δουλεύετε αν δε σας αρέσει η δουλειά σας.

Όμως, με κάθε σεβασμό προς τους συνανθρώπους μας που πραγματικά αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, επιτρέψτε μου να πω, πως για τους υπόλοιπους από εσάς ένα μεγάλο ποσό δε θα λύσει τα πιο σημαντικά από τα προβλήματα που σας απασχολούν. Δε θα διώξει το φόβο να μείνετε μόνοι σας ή να ανεβείτε στο αεροπλάνο ή οποιοδήποτε τέτοιου είδους φόβο έχετε. Αντίθετα, ίσως τον κάνει χειρότερο γιατί ενώ θα έχετε την άνεση να κάνετε περισσότερα πράγματα δε θα μπορείτε να τα πραγματοποιήσετε. Δε θα σας δώσει την αγάπη της γυναίκας ή του άντρα που έχετε ερωτευτεί. Ή, ακόμα χειρότερα, αν κατακτήσετε το αντικείμενο του πόθου σας θα γεννηθεί μια τεράστια αμφιβολία για την ειλικρίνεια των συναισθημάτων, αμφιβολία εφιαλτική αν δεν έχετε την διάθεση να γίνετε κυνικοί.

Καθίστε και σκεφτείτε σοβαρά ποια από αυτά που πραγματικά σας ταλανίζουν θα λύνονταν αν κερδίζατε ένα εκατομμύριο ευρώ. Αν είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας θα διαπιστώσετε πως αυτά που πραγματικά τρώνε τα σωθικά σας δε λύνονται με τα λεφτά.

Κάποιος θα αντιτάξει πως μπορεί το χρήμα να μην είναι η λύση για όλα αλλά προσφέρει μια ανετότερη ζωή που απαλύνει τον πόνο των άλυτων προβλημάτων. Δεν είναι αλήθεια. Όταν κερδίσετε κάποια χρήματα, μετά από λίγο καιρό θα εξοικειωθείτε με την καινούργια οικονομική σας κατάσταση. Το πολύ μετά από δύο μήνες ευδαιμονίας θα αρχίσουν πάλι να σας ενοχλούν αλλά, καινούργια πράγματα.

Όταν ξέσπασε, πριν δέκα χρόνια, η οικονομική κρίση στις Η.Π.Α. είχα διαβάσει για την αυτοκτονία ενός δισεκατομμυριούχου του οποίου η περιουσία μειώθηκε από ενάμιση δισεκατομμύριο σε εννιακόσια εκατομμύρια δολάρια και γέλασα επικριτικά. Γιατί δεν πήρε αυτά που του έμειναν να φύγει και να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του ευτυχισμένος; Μα για τον ίδιο λόγο που δεν το έκανε νωρίτερα. Φυσικά, σε δεύτερο χρόνο συνειδητοποίησα με τρόμο πως πολλοί από εμάς ίσως φτάναμε στο ίδιο οριακό σημείο αν είχαμε αφοσιωθεί στη συγκέντρωση πλούτου.

Και κάτι ακόμη: ο πλούτος και κυρίως ο απότομος πλούτος απελευθερώνει τις αδυναμίες και τα πάθη μας. Όσο περισσότερος τόσο μεγαλύτερη η ανάγκη να μπορείς να ελέγξεις τον εαυτό σου. Ο Χορν, για παράδειγμα, δεν τα κατάφερε καλά με την κατάχρηση της τραπέζης. Ούτε και εμείς θα τα καταφέρουμε αν κερδίσουμε ξαφνικά το λαχείο αλλά έχουμε χάσει το παιχνίδι της εσωτερικής ισορροπίας. Αν λοιπόν είσαστε «καλά» οικονομικά και παίζεται τυχερά παιχνίδια η γνώμη μου είναι να σταματήσετε. Αν κερδίσετε δε θα λυθούν τα προβλήματα που νομίζετε. Και αν δεν κερδίσετε, που είναι το πιθανότερο, θα επιδεινώνεται διαρκώς η «καλή» οικονομική σας κατάσταση, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα με το πόσο τζογάρετε.

Υπάρχει και φιλότιμο

Οι θιασώτες της διαφορετικότητας μας έναντι των υπολοίπων λαών συγκαταλέγουν και το φιλότιμο στα χαρακτηριστικά μας. Συχνά, μάλιστα, η προσπάθεια επεξήγησης της έννοιας σε ξένους συνοδεύεται από μια επιτηδευμένη δυσκολία ορισμού που υποχρεώνει σε περιφράσεις και παράθεση παραδειγμάτων.

Σε περιφράσεις και παραδείγματα θα καταφύγω και εγώ για να εκθέσω την άποψη πως φιλότιμο δεν υπάρχει ως ξεχωριστό χαρακτηριστικό της φυλής μας. Είναι απλά – το τονίζω απλά – η περιστασιακά εμφανιζόμενη υπερπροσπάθεια κάποιων ανθρώπων που κάνουν κάτι παραπάνω προκειμένου να καλύψουν τα κενά σε υποδομές και λειτουργία που ένα οργανωμένο κοινωνικό κράτος θα έπρεπε να παρέχει.

Έτσι η νηπιαγωγός σε ένα δημόσιο παιδικό σταθμό που τα καταφέρνει παρόλο που είναι μόνη της με τριάντα παιδιά είναι φιλότιμη. Το ίδιο και ο γιατρός που παλεύει άυπνος για δύο συνεχόμενα εικοσιτετράωρα. Ομοίως και ο φοιτητής που προοδεύει ενώ δε λαμβάνει ποιότητα εκπαίδευσης αντίστοιχη των συνομηλίκων του στο εξωτερικό. Φιλότιμος είναι και ο ταξιτζής που δεν κλέβει και ο μάστορας που είναι συνεπής και ο εφοριακός που ιδρώνει για να εξυπηρετήσει.

IMG_20181014_223454

Αυτό είναι το φιλότιμο. Τα «κορόιδα» πάνω στα οποία επαφίεται η κοινωνία για να μην εξαγριωθούν τελείως τα μέλη της.

Και όπου επί της γης υπάρχει έλλειμμα στην κοινωνική οργάνωση υπάρχει και… φιλότιμο. Έχω δει πολύ φιλότιμο σε χώρες με περισσότερες ελλείψεις από την Ελλάδα και δεν έχω βρει ίχνος φιλότιμου στη Γερμανία, τη Δανία και τη Σουηδία. Αλλά ξέρετε κάτι; Σε αυτές τις τρεις δεν το χρειάστηκα κιόλας.

Άνθρωποι στα άκρα

Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στον τρόπο που εργαζόμαστε και στον τρόπο που διασκεδάζουμε. Στο χώρο της εργασίας κυριαρχεί ο απόλυτος προγραμματισμός. Για να αντισταθμιστεί η προγραμματισμένη εργασία, ο ελεύθερος χρόνος αξιοποιείται με έναν τρόπο αχαλίνωτο. Διασκεδάζουμε, ιδίως οι νέοι, απολύτως ελεύθερα και ανεξέλεγκτα. Με τον τρόπο αυτό επέρχεται η ψυχική ισορροπία που είναι απαραίτητη για να συνεχίσουμε την επόμενη βδομάδα.

Είναι όμως αυτή η ταλάντωση ανάμεσα στα άκρα ο καλύτερος τρόπος ζωής για έναν άνθρωπο που θέλει να είναι δημιουργικός;

Τείνω να πιστέψω πως όχι. Το πρότυπο της σύγχρονης εργασίας καθιερώθηκε κυρίως με τη εκβιομηχάνιση της παραγωγής. Οι μηχανές έδωσαν τη δυνατότητα συστηματικής και αδιάκοπης παραγωγής. Ο πλούτος που άρχισε να παράγεται είχε πολλαπλά οφέλη. Έσβησε, όμως, έναν άνθρωπο που ήταν… άνθρωπος, που κάθε μέρα στάθμιζε τις συνθήκες (τις καιρικές για παράδειγμα), τις ανάγκες του και τη διάθεση του ώστε να επιλέξει με τι και κυρίως πως θα ασχοληθεί. Έσβησε μια ζωή που η εργασία και η διασκέδαση συνδυάζονταν με τρόπο ομαλό και που, για τους τυχερούς, η εργασία και η διασκέδαση δεν ξεχώριζαν. Τώρα ο άνθρωπος άρχισε να μιμείται τη μηχανή. Να δουλεύει χωρίς να αισθάνεται, με ρυθμό. Αυτό το πρότυπο εργασίας μεταφέρθηκε και σε μη χειρωνακτικές εργασίες όπως οι τέχνες, οι επιστήμες και τα γράμματα, με καταστροφικές συνέπειες για τη δημιουργικότητα.

Ασφαλώς δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε τα οφέλη της βιομηχανικής παραγωγής και, ας μου επιτραπεί, και της βιομηχανικής σκέψης, έρευνας και διανόησης. Αλλά στην περίπτωση των τελευταίων απαιτείται κυρίως δημιουργικότητα και όχι μηχανιστική σκέψη. Αυτό αναγνώρισαν σύγχρονες εταιρείες, που ηγούνται της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, όπως η Google, και έχουν διαμορφώσει περιβάλλοντα εργασίας που μοιάζουν με μεταμοντέρνες παιδικές χαρές. Χαλαροί εργαζόμενοι σκέφτονται καλύτερα και γεννούν ιδέες και προϊόντα.

GOOGLE

Δεν επιθυμώ να κατακρίνω τον τρόπο που έχουμε μάθει να δουλεύουμε. Για να επικρατήσει ήταν ο καταλληλότερος για την εποχή του. Όσο όμως ο άνθρωπος απαλλάσσεται από τη χειρωνακτική απασχόληση και παλεύει με έξυπνες μηχανές χρειάζεται και ο ίδιος να γίνει δημιουργικός, πιο έξυπνος. Δε χρειάζεται το πρόγραμμα που τον πνίγει.

Φυσικά δεν το συζητώ πως για εργασίες γραφείου ένα χαλαρό πρότυπο θα εκτινάξει την δημιουργικότητα και την παραγωγικότητα, έννοιες που στη νέα εποχή είναι ταυτόσημες.

Και εσείς ίσως το έχετε κάνει στη δουλειά σας. Ένα πρόβλημα που σας απασχολεί και προσπαθείτε να το λύσετε εργαζόμενοι μηχανικά παραμένει. Αν όμως το αφήσετε να «ξεκουραστεί» για λίγο καιρό και παράλληλα ξεκουραστείτε και εσείς όταν το ξαναπιάσετε εμφανίζονται λύσεις που ήταν μπροστά στα μάτια σας.

Αρμονία και μέτρο λοιπόν. Και στη δουλειά και στη διασκέδαση. Να έχει η ζωή μας ροή.

Δεν έφυγε ποτέ…

Έχουν περάσει δέκα χρόνια από την τελευταία φορά που το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης ξεκίνησε μια έντονα καθοδική πορεία, αποτέλεσμα μιας οικονομικής κρίσης που ξεκίνησε από τις Η.Π.Α., μετατράπηκε σε απώλεια εμπιστοσύνης και εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο με οδυνηρές συνέπειες για όλες τις χώρες και ειδικά τις οικονομικά ασθενέστερες όπως η δική μας. Έκτοτε η οικονομία των Η.Π.Α. ανέρρωσε όπως και άλλες μεγάλες οικονομίες και οι αριθμοί ευημερούν.

Αλλά δεν ευημερούν οι άνθρωποι. Σε όλο τον κόσμο ακόμα και στην Αμερική, όπου, ίσως, υπήρξε η πλέον πραγματική ανάκαμψη, το οικονομικό και κατ’επέκταση βιοτικό επίπεδο δεν επανήλθε στο σημείο που βρισκόταν πριν. Παγκοσμίως μειώθηκε η αγοραστική δύναμη των κοινωνιών και αυξήθηκε ο πλούτος των λίγων που έγιναν λιγότεροι. Έκτοτε συρρικνώνεται περαιτέρω η μεσαία τάξη και διογκώνεται η ανισότητα μεταξύ των πλουσίων και των υπολοίπων κοινωνικών στρωμάτων.

Πρόκειται για ένα εκρηκτικό μίγμα που έχει επισημανθεί από πολλούς ειδικούς την τελευταία δεκαετία και θα αποτελέσει το υπόβαθρο της επόμενης οικονομικής κρίσης. Πότε αυτή θα συμβεί;

global-financial-crisis.jpg

Αυτό δεν το γνωρίζει κανείς. Η ακριβής στιγμή που κάτι θα πάει στραβά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και θα αποτελέσει την αφορμή – αλλά όχι την αιτία – για το επόμενο μεγάλο μπαμ δε μπορεί να προσδιοριστεί. Όπως και με τους σεισμούς: οι τεκτονικές πλάκες πιέζουν η μία την άλλη ώσπου κάποια στιγμή η συσσωρευμένη ενέργεια εκτονώνεται σε ένα αδύναμο σημείο. Βεβαίως μετά όλοι εξηγούν τι και πώς συνέβη. Οι οικονομολόγοι, οι σεισμολόγοι και οι επιδημιολόγοι είναι τρεις ειδικότητες που περιγράφουν εξαιρετικά γιατί κατέρρευσαν οι αγορές, έγινε σεισμός ή ξέσπασε μια επιδημία εκ των υστέρων αλλά δε μπορούν να τις προβλέψουν με ακρίβεια που να είναι χρηστική. Άλλωστε, αν μπορούσαν θα τις απέτρεπαν κιόλας ή τουλάχιστον θα πρότειναν έγκαιρα κατάλληλα μέτρα για να περιοριστεί η ζημιά.

Πάντως, οι στατιστικολόγοι – μια άλλη ειδικότητα συναφής με τις προαναφερθείσες – επισημαίνουν πως οι οικονομικές κρίσεις ξεσπούν κάθε οκτώ χρόνια περίπου. Αν είναι έτσι έχουμε αργήσει και πρέπει να περιμένουμε σύντομα κάτι μεγάλο. Δεν είμαι ειδικός αλλά έχω παρατηρήσει πώς πριν από κάθε ηχηρό οικονομικό τράνταγμα επικρατεί… ησυχία. Κάνεις δε μιλά για κινδύνους. Αντιθέτως υπάρχει ένα κλίμα ευφορίας και βεβαιότητας για ένα εύρωστο μέλλον. Όπως τώρα. Μήπως έχουμε μπροστά μας ένα μεγάλο σεισμό; Ας γίνω και εγώ επίδοξος προφήτης και ας πω ότι η επόμενη οικονομική τρικυμία θα ξεσπάσει πριν την άνοιξη του ερχόμενου έτους.

Αυτά βέβαια αφορούν τις αγορές του χρήματος. Ίσως και όσους αποταμιεύουν ή επενδύουν σε χαρτοφυλάκια για να εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών τους και ευζωία μετά τη συνταξιοδότηση. Η καθημερινή οικονομία, όπως είπα στην αρχή, δεν έφτασε ποτέ τα προ της κρίσης του 2008 επίπεδα. Οι άνθρωποι δε ζουν καλύτερα από πριν πουθενά στον κόσμο. Και αυτό είναι λυπηρό.

Θα κλείσω με μια πεζή αλλά επιβεβλημένη σημείωση. Το σημερινό άρθρο δεν αφορά την Ελλάδα και τις τρέχουσες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις εντός των τειχών για το λόγο που αναφέρω εδώ. Είναι η γενικότερη θεώρησή μου για την παγκόσμια οικονομία.

Σήμερα παίζουμε αλλιώς

Το παιχνίδι είναι μια ιδιαίτερα σημαντική ασχολία των παιδιών και των εφήβων, που επιδρά καθοριστικά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους. Το παιχνίδι, λοιπόν, έχει αλλάξει πολύ τις τελευταίες δεκαετίες. Ένα μεγάλο μέρος του έχει γίνει ηλεκτρονικό. Πώς επηρεάζονται όσοι, ως νέοι, έπαιξαν και εξακολουθούν να παίζουν μέσα στον κόσμο της εικονικής πραγματικότητας;

Δε θα σταθώ στην ακτινοβολία της οθόνης, τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα και άλλες προφανείς διαφορές από το κλασσικό παιχνίδι. Άλλωστε, αυτά, αν και επιβλαβή όταν χάνεται το μέτρο, είναι αναπόφευκτα από τη στιγμή που η τεχνολογία έχει μπει στη ζωή μας.

Εξάλλου, πιστεύω πως η μεγάλη και επικίνδυνη διαφορά του ηλεκτρονικού παιχνιδιού βρίσκεται αλλού. Στη δυνατότητα αποθήκευσης («save») και μιας νέας προσπάθειας που ξεκινά από προηγούμενο σημείο, αν κάτι πάει στραβά. Έτσι το ηλεκτρονικό δεν έχει καμία σχέση με το πραγματικό παιχνίδι και η εικονική πραγματικότητα με την… πραγματικότητα.

Στον πετροπόλεμο αν δε φυλαχτείς κάποιος θα σου ανοίξει το κεφάλι. Δε μπορείς να γυρίσεις πίσω τον χρόνο και να ξαναδοκιμάσεις. Το ίδιο στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ. Οι επιλογές έχουν συνέπειες και δεν αλλάζουν. Όπως ακριβώς και στη ζωή, για την οποία σε προετοιμάζει το κλασσικό παιχνίδι αλλά όχι το ηλεκτρονικό.

play

Ασφαλώς η ζωή όπως και το φυσικό παιχνίδι δίνει και δεύτερες και, αν θέλεις και είσαι τυχερός, τρίτες ή περισσότερες ευκαιρίες. Πετροπόλεμο θα παίξεις και την επόμενη μέρα. Αλλά θα το κάνεις με καρούμπαλο ή τα ράμματα από το λάθος της προηγούμενης μέρας. Ή θα ξαναπαίξεις αφού περάσει καιρός και συνέλθεις από το τραύμα και το φόβο της τελευταίας φοράς. Ή δε θα το τολμήσεις ξανά αν αποφασίσεις πως ένα τόσο επικίνδυνο παιχνίδι δε σου ταιριάζει. Πάντως «save» δεν υπάρχει.

Ένα «save» που ενθαρρύνει την επιπόλαιη συμπεριφορά, που σε προπονεί για το «ε, και τι έγινε». Η διαφορά είναι τεράστια. Ας δώσω ένα σκληρό παράδειγμα. Παντρεύεσαι, κάνεις παιδιά, κάτι δεν πάει καλά και χωρίζεις. Ίσως γιατί σε καθένα από αυτά τα βήματα έχεις εμπεδώσει το «save». Τη δυνατότητα επιστροφής. Αλλά ο χρόνος και κυρίως τα γεγονότα δε γυρίζουν πίσω. Ασφαλώς υπάρχει και το «κοιτάω μπροστά» και το «πάμε παρακάτω». Θα το κάνεις, όμως, γεμάτος με «καρούμπαλα» και «ράμματα». Όπως και στον πετροπόλεμο. Το ηλεκτρονικό δε σε έχει προετοιμάσει για κάτι τέτοιο.

Αφθονία αντί ευφυΐας

Ένας μυς που κινείται διατηρείται υγιής και δυνατός ενώ σε αντίθετη περίπτωση ατονεί. Έχει αποδειχτεί πως το ίδιο ισχύει και για τον εγκέφαλο. Η εξάσκηση είναι απαραίτητη για τη διατήρηση αλλά και τη βελτίωση των νοητικών λειτουργιών. Πόσο όμως βοηθούν το μυαλό να παραμείνει δραστήριο οι ανέσεις που παρέχει η τεχνολογική εξέλιξη;

Ας πάρουμε για παράδειγμα την επικοινωνία. Η αφθονία των μέσων οδηγεί σε πλεονασμούς. Έχουμε το κινητό τηλέφωνο στο χέρι και κανονίζουμε ένα ραντεβού, το οποίο στη συνέχεια τροποποιούμε διαρκώς ακόμα και καθώς πηγαίνουμε προς το σημείο της συνάντησης και αρκετές φορές μιλάμε στο τηλέφωνο ενώ βρισκόμαστε σχεδόν πλάτη με πλάτη σε απόσταση λιγότερη των δέκα μέτρων για να μπορέσουμε τελικά να βρούμε ο ένας τον άλλο. Παλιά ένα τηλεφώνημα, από το σταθερό, ήταν αρκετό. Σήμερα η υπερδιαθεσιμότητα των μέσων επικοινωνίας έχει αντικαταστήσει όλους τους τρόπους που έπρεπε να εφεύρει το μυαλό ώστε να μην ακυρωθεί μια προγραμματισμένη συνάντηση.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει με τις τηλεδιασκέψεις. Υποτίθεται ότι φέρνουν κοντά αγαπημένα πρόσωπα που είναι πολύ μακρυά αλλά τελικά καταφέρνουν λιγότερα από τα γράμματα που έστελναν οι παππούδες μας. Κάθε βράδυ η επικοινωνία είναι ρηχή. Ξαφνικά δεν υπάρχει κάτι σημαντικό να ειπωθεί, η συζήτηση είναι πιο επιφανειακή από αυτή που κάνουμε με φίλους και συναδέλφους στον καφέ και, δυστυχώς, η μοναξιά χειρότερη όταν κλείνει το Skype. Όταν, όμως, η υπεραστική (ή μάλλον διεθνής) κλήση κόστιζε και, πολύ πιο παλιά, που υπήρχε μόνο η αλληλογραφία, οι λέξεις ήταν μετρημένες και το μήνυμα λιτό και περιεκτικό. Ο εγκέφαλος ήταν σε εγρήγορση, φιλτράριζε τις σκέψεις και τελικά επέλεγε, μέσα στο σπάνιο χρόνο και χρήμα που είχε διαθέσιμο, το κρίσιμο μήνυμα που έπρεπε κατά περίπτωση να μεταφέρει. Τώρα το μυαλό λιπαρό επαναλαμβάνεται, πλατυάζει, ατροφεί.

Φυσικά τέτοια φαινόμενα δεν περιορίζονται στην επικοινωνία ούτε είναι απόρροια μόνο των τελευταίων τεχνολογικών αλμάτων. Είναι το αποτέλεσμα μιας διαρκώς αυξανόμενης αφθονίας ανέσεων. Ένα «παλιό» παράδειγμα είναι το ασανσέρ: διευκολύνει την πρόσβαση στον τρίτο όροφο και εξαφανίζει την ανάγκη να σκεφτούμε τον καλύτερο τρόπο για να μεταφέρουμε τα πράγματα προς τα κάτω και κυρίως προς τα πάνω. Τα μέσα μεταφοράς μειώνουν τις αποστάσεις και τον κόπο. Το μυαλό συνειδητά ή ασυνείδητα δεν αισθάνεται την ανάγκη να σκεφτεί τη βέλτιστη διαδρομή για να εξοικονομήσει ενέργεια και πόρους. Όποιος δεν έχει μυαλό σήμερα έχει… μηχανή, αυτοκίνητο, ο,τιδήποτε.

Η τεχνολογική εξέλιξη είναι το αποτέλεσμα της προσπάθειας και της συνεργασίας πολύ έξυπνων ανθρώπων. Αλλά ενώ τα εργαλεία της είναι εδώ για να μας διευκολύνουν παράλληλα βάζουν το μυαλό μας στον πάγο. Μπορεί να το κρατούν απασχολημένο, όπως για παράδειγμα τα smartphones, αλλά όχι δραστήριο. Η διαφορά είναι τεράστια. Και θα είναι το θέμα επόμενου άρθρου.

Ανηφοροκατήφορος

«Πόσες ανηφόρες έχει η Αθήνα;» Η πνευματώδης, υποτίθεται, απάντηση είναι: «όσες και κατηφόρες».

Είναι, όμως, αλήθεια. Σε ένα δρόμο με κλίση η θέση – αν βρίσκεστε στην κορυφή, στη μέση ή στη βάση – αλλά κυρίως η πρόθεση – να κινηθείτε προς τα πάνω ή κάτω – καθορίζει αν πρόκειται για ανηφόρα, κατηφόρα ή κανένα από τα δύο εφόσον επιθυμείτε να παραμείνετε ακίνητος.

Η ζωή συχνά παρομοιάζεται με έναν ανηφορικό δρόμο λόγω των δυσκολιών που προκύπτουν. Πράγματι, είναι κοπιώδης ή ανάβαση ενός λόφου, για παράδειγμα, αλλά η κατάβαση του αν και ανετότερη είναι πολύ πιο επικίνδυνη. Θα έχετε ακούσει τη γεμάτη αγωνία απορία όσων έφτασαν σε μια δύσκολη για αυτούς κορφή: «ωραία… και τώρα πως κατεβαίνουμε;» Μιας και μιλάμε για κατήφορο, εκφράσεις του τύπου «κατρακύλησε» αναφέρονται στην αποτυχία κάποιου να σταθεί εκεί που σκαρφάλωσε, είτε ανέβαινε είτε είχε ήδη κατακτήσει την κορυφή του. Χρειάζεται προσοχή. Στην κατρακύλα, απαιτείται τρομερή προσπάθεια για να κρατηθείτε, πολύ μεγαλύτερη από όση χρειάστηκε για να ανεβείτε. Επιπλέον, η απογοήτευση συχνά καθηλώνει.

hills.jpg

Είναι πιο εύκολο να κατρακυλήσετε αν επιχειρήσατε απότομο ανέβασμα και δεν ήσασταν κατάλληλα προετοιμασμένος. Ασφαλέστερη επιλογή για να ανηφορίσετε – αλλά και για να κατηφορίσετε – είναι να κάνετε ζιγκ-ζαγκ, όπως τα σκαλιά που οδηγούν σε ξωκλήσια ή τα μονοπάτια που χαράζουν τα κατσίκια στα βουνά. Επιμηκύνεται η διαδρομή και ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσετε στον προορισμό σας αλλά θα φτάσετε πιο ξεκούραστα και ασφαλώς. Αν επιχειρήσετε να ανεβείτε κάθετα, όπως κάνουν τα παιδιά, θα κουραστείτε περισσότερο και μπορεί να τσακιστείτε. Επιπλέον στο τέλος θα ακούσετε, όπως και τα παιδιά, «και τι κατάλαβες που έφτασες νωρίτερα;» Πράγματι, τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει έπαθλο για τη συντόμευση της διαδρομής κατά λίγα λεπτά, αφήστε που συνήθως πρέπει απλά να περιμένετε και τους υπόλοιπους. Βέβαια, παρόλο που το κέρδος είναι μηδαμινό ή μηδενικό, εσείς, όπως και τα παιδιά, κάτι «καταλαβαίνετε», που δεν ξέρετε τι ακριβώς είναι, αλλά σας κάνει να αισθάνεστε ωραία. Και αυτό έχει την αξία του.

Τέλος, δεν υπάρχει ανηφόρα ή κατηφόρα αν επιλέξετε να παραμείνετε ακίνητος και να βλέπετε τους άλλους να περνούν προς τα πάνω ή κάτω. Αλλά αυτό δεν έχει ενδιαφέρον, έτσι δεν είναι; Μάλλον θα έχετε την τάση να κινηθείτε προς κάποια κατεύθυνση. Κάτι που γενικώς είναι μια καλή ιδέα εκτός ορισμένων περιπτώσεων. Αν, ας πούμε, έχετε φτάσει αρκετά ψηλά και επιχειρήσετε να ανεβείτε ψηλότερα ο κίνδυνος να κατρακυλήσετε είναι υψηλός. Καλύτερα να καθίσετε εκεί που είστε, να πιείτε έναν καφέ και να διαβάσετε την εφημερίδα σας χωρίς να ασχολείστε με αυτούς που συνεχίζουν να σκαρφαλώνουν. Κάποιοι θα τα καταφέρουν ενώ άλλοι, μετά από λίγο, θα κατρακυλήσουν μπροστά από το τραπεζάκι που έχετε αράξει. Λίγοι θα φτάσουν και θα παραμείνουν στο πιο ψηλό σημείο. Αλλά και λίγοι θα παραμείνουν στη βάση. Κατά περίεργο τρόπο, η μοναξιά και τα λοιπά συναισθήματα της βάσης και της κορυφής μοιάζουν πολύ. Γι’ αυτό και η προσαρμογή αυτών που από την κορυφή κατρακύλησαν στη βάση είναι καλύτερη άλλων που σκαμπανεβάζουν στα ενδιάμεσα.