Οι πολιτικοί δεν κλέβουν

Πρώτα απ’όλα επιτρέψτε μου να πω ότι θεωρώ την πολιτική μία δύσκολη υπόθεση και τους πολιτικούς που τα καταφέρνουν εξαιρετικά ικανούς ανθρώπους. Απαιτείται διπλωματική ικανότητα, επικοινωνιακό χάρισμα, και υψηλή ευφυΐα, γενικώς, και, ειδικώς, συναισθηματική ευφυΐα. Άνθρωποι με τις ικανότητες των πολιτικών, αν ο στόχος ήταν να βγάλουν χρήματα, θα τα είχαν καταφέρει ανετότερα σε άλλους τομείς. Μπήκαν στην πολιτική όχι για τα λεφτά αλλά γιατί τους άρεσε. Γιατί είχαν το «ψώνιο», που λένε, της ενασχόλησης με τα κοινά και αν θέλετε της προσφοράς στην κοινωνία. Στα δικά μου μάτια, τουλάχιστον, είναι βέβαιο ότι αυτό είναι το κύριο κίνητρό τους.

Τώρα στην ουσία: δεν πιστεύω πως οι πολιτικοί κλέβουν. Αλλά και αν κλέβουν το κάνουν σε μικρό βαθμό. Αφήστε με να εξηγηθώ: αν κάποιος πολιτικός κλέψει θα πάρει το πολύ τα πέντε από τα 100 ας πούμε ευρώ που θα χαθούν στα γρανάζια του συστήματος. Τα υπόλοιπα μοιράζονται σε «γραμματείς και φαρισαίους», συνεργαζόμενες εταιρείες, μεσάζοντες που πουλάνε και αγοράζουν αέρα, κ.λ.π. Και θα σας πω και κάτι ακόμα: επειδή το σύστημα λειτουργεί με αυτό τον τρόπο είναι πολύ δύσκολο για έναν πολιτικό να μη δεχθεί ένα «δώρο». Αν έχετε δει αμερικανικές ταινίες είναι τόσο δύσκολο όσο για έναν αστυνομικό να προσπαθεί να μείνει καθαρός όταν οι άλλοι τριγύρω λαδώνονται.

Οι πολιτικοί, λοιπόν, παίρνουν ένα φιλοδώρημα για να βάλουν την υπογραφή τους. Δεν έχουν εξουσία αλλά εξουσιάζονται από το σύστημα. Μένουν εκεί που είναι πρωτίστως γιατί είναι εθισμένοι στην πολιτική, στην προσφορά στα κοινά, στην ψευδαίσθηση της εξουσίας. Το πάθος για τα κοινά τους κρατάει εκεί να μιλάνε, να χαιρετάνε, να συναντιούνται και να δεξιώνονται διαφόρους για ώρες ατελείωτες. Όχι το πάθος για το χρήμα.

Και τέλος πριν βρίσετε, θυμώσετε ή στην καλύτερη των περιπτώσεων γελάσετε θέλω να σκεφτείτε και κάτι άλλο: πόσο εύκολο θα ήταν για εσάς να περάσουν από μπροστά σας 100 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία με τη δική σας υπογραφή μοιράζονται και εσείς να μην πάρετε το ένα; Αλήθεια δε θα το κάνετε; Δηλαδή, αν βρείτε 100 ευρώ στο δρόμο τα δίνετε στην αστυνομία; Είστε υδραυλικός και δε χρεώνετε παραπάνω; Γιατρός και δεν παίρνετε φακελάκι; Δημόσιος υπάλληλος και δε λούφαρετε; Εντάξει, να δεχτώ πως εσείς προσωπικά δεν κλέβετε με κάποιον από τους τρόπους που μόλις περιέγραψα. Οι 9 στους 10 από τους συναδέλφους σας ξέρετε πολύ καλά τι κάνουν.

Οι 9 στους 10, λοιπόν, αν εξαρτώνταν από την υπογραφή μας 100 εκατομμύρια ευρώ, θα παίρναμε το ένα από αυτά. Χωρίς καμία τύψη. Γιατί περιμένετε από τους πολιτικούς να μην το κάνουν; Δεν τους διάλεξε ο Θεός αλλά εμείς ως σαρξ εκ της σαρκός μας. Και κάτι τελευταίο: μήπως τους επικρίνουμε επειδή ζηλεύουμε; Αλλά ας επανέλθω στον τίτλο: οι πολιτικοί δεν κλέβουν. Οι 9 στους δέκα που θα έκλεβαν δεν επιλέγουν την πολιτική καριέρα. Και οι λίγοι πολιτικοί που κλέβουν παίρνουν τα λιγότερα. Ο περίγυρος τα περισσότερα. Ο Γκρούεζας, ας πούμε, όχι ο Μαυρογιαλούρος.

Μήπως τελικά δεν άλλαξες;

Θα ξεκινήσω με ένα παράδειγμα. Είστε φοιτητής και το γλεντάτε. Καταχρήσεις στον υπερθετικό βαθμό. Κάποια στιγμή παίρνετε πτυχίο, βρίσκετε δουλειά, κάπως αρχίζετε να αισθάνεστε πως αυτός ο τρόπος ζωής δεν σας ταιριάζει πια, φοβάστε και λίγο γιατί όσο να ναι μεγαλώνετε και έτσι αποφασίζετε να υιοθετήσετε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Κόβετε το κάπνισμα και τους καφέδες, σταματάτε τα ξενύχτια, ξεκινάτε πάλι αθλητικές δραστηριότητες, φροντίζετε να αδυνατίσετε για να έχετε έναν απολύτως κεντραρισμένο δείκτη μάζας σώματος, δεν πίνετε καθόλου και τρώτε απολύτως υγιεινά. Κομμένα τα τσίπουρα, τα λίπη και τα τηγανητά. Τρώτε λαχανικά, ανακαλύπτετε τα όσπρια και τα ψάρια και αφήνετε το κρέας αυστηρά για μία φορά την εβδομάδα. Α, και για πρώτη φορά όχι μόνο βάζετε τη βρώμη στο πρωινό αλλά τη βρίσκετε και γευστική. Ποιο, το quaker, που σιχαινόσασταν να το τρώτε ακόμα και με ζάχαρη όταν είσασταν παιδί. Παρεμπιπτόντως, εννοείται πως η ζάχαρη δεν έχει καμία θέση στη διατροφή σας.

Συγχαρητήρια για την αλλαγή που δεν κάνατε. Μπορεί να στραφήκατε σε έναν υγιεινό τρόπο ζώνης αλλά το κάνατε με τον ίδιο τρόπο. Με μανία γλεντούσατε, με μανία γυμνάζεστε. Δε βγάζατε το τσιγάρο από το σώμα σας, δεν βάζετε κόκκο ζάχαρης στο στόμα σας. Δεν πέφτατε ποτέ για ύπνο πριν τις 3:00 τα ξημερώματα, κοιμάστε πάντα πριν τις 11:00 και το Σάββατο σπανίως αργά και πότε πριν τη μία. Ο ίδιος άνθρωπος σε άλλο ρόλο. Καμία βελτίωση του τρόπου σκέψης και δράσης, καμία αλλαγή. Ασφαλώς έχει σημασία τι κάνει κανείς αλλά μεγαλύτερη σημασία έχει πως το κάνει. Ο άνθρωπος αλλάζει πραγματικά και ουσιαστικά όταν αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κινείται, το τρόπο με τον οποίο φέρεται, τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά σε ό,τι συμβαίνει στη ζωή του. Μπορεί στο παράδειγμα ο δεύτερος τρόπος ζωής, ως πιο υγιεινός, πραγματικά να έχει ένα θετικό αποτέλεσμα σε αυτόν που τον επέλεξε. Όμως η απότομη αλλαγή, η υπερβολή του πράγματος παρέμεινε αναλλοίωτη. Αυτό είναι το αρνητικό στοιχείο του χαρακτήρα που θα έπρεπε να αλλάξει κάποιος. Γιατί στο μέλλον, σε μία άλλη αλλαγή προς κάποια άλλη πορεία, που θα γίνει πάλι με υπερβολή τα αποτελέσματα μπορεί να είναι καταστροφικά.

Ζωγράφισε το

Η τέχνη είναι ελευθερία. Οποιαδήποτε σκέψη και αν κάνεις μπορεί να αποδοθεί μέσα από την τέχνη. Μην πάει το μυαλό σου μόνο σε υψηλά ιδανικά. Και κάτι επαίσχυντο μπορεί να σκεφτείς. Δεν απαγορεύεται. Δεν ελέγχεται.

Ιδανικά, μια σκέψη θα εκφραστεί, μια ιδέα θα γίνει πραγματικότητα. Ιδανικά αλλά σπάνια. Συνήθως μένει ανεκπλήρωτη. Και εκεί έρχεται η τέχνη να εκτυπώσει το ιδεώδες, την επιθυμία, το πάθος, την ανωμαλία, να δώσει σώμα και μορφή σε ο,τιδήποτε κατασκήνωσε στο κεφάλι. Τα ξερνάει σε ένα κομμάτι χαρτί, καμβά, τα πλήκτρα του πιάνου, ένα τοίχο, ένα κομμάτι πηλό ή μάρμαρο.

Είναι σημαντικό όχι να σου αρέσει η τέχνη αλλά να κάνεις τέχνη. Να είσαι καλλιτέχνης ο ίδιος. Δεν έχει σημασία αν τα έργα σου θα είναι αξιόλογα. Για τον εαυτό σου η καλλιτεχνική δημιουργία είναι, πάνω απ’όλα, η εκτόνωση της ψυχής. Ο εμετός των πληγών που δε μπορείς να γιατρέψεις. Αυτή είναι η μεγάλη, η πρώτη αξία της τέχνης.

Ζωγράφισε το ή ό,τι άλλο θες. Και θα γίνεις ένας άλλος άνθρωπος.

Είμαστε στο «εγώ» και όχι στο «εμείς».

Η επιμέλεια των κοινωνικών υποδομών σε άλλες χώρες, όχι μόνο της Δυτικής αλλά και της Ανατολικής Ευρώπης καθώς και στην Αμερική, την Κίνα, την Ιαπωνία, την Αυστραλία αλλά και αλλού, είναι υποδειγματική. Η καθαριότητα των δρόμων, των σταθμών, των μέσων μαζικής μεταφοράς, των νοσοκομείων, των σχολείων και γενικά των δημόσιων χώρων είναι εξαιρετική. Υπάρχει μια τάξη ζηλευτή. Η εικόνα, όπως όλοι ξέρουμε, είναι εντελώς διαφορετική στην Ελλάδα.

Αντίθετα, οι πολίτες αυτών των χωρών δεν είναι το ίδιο προσεκτικοί μέσα στο σπίτι τους ή τους άλλους προσωπικούς τους χώρους. Μου έχει τύχει αρκετές φορές στο παρελθόν να βιώσω μια σουρεαλιστική πραγματικότητα: έχω χρησιμοποιήσει ένα πεντακάθαρο τρένο για να φτάσω σε ένα σπίτι άγγλων το οποίο έμοιαζε με…ελληνικό λεωφορείο. Ασφαλώς υπάρχουν και εκεί σπίτια προσεγμένα. Αλλά ο μέσος όρος καθαριότητας και τάξης είναι σημαντικά χαμηλότερος από τον αντίστοιχο των ελληνικών νοικοκυριών. Μια εικόνα δηλαδή αντίστροφη αυτής των δημοσίων υποδομών.

Γιατί; Εμείς είμαστε στο «εμείς» και όχι στο «εγώ» και αυτοί αντιστρόφως.

Εμείς δεν εκτιμούμε την αξία της κοινωνίας ή του κράτους. Το τελευταίο μάλιστα πολλοί το απεχθάνονται. Αυτό όμως είναι ένα τεράστιο πρόβλημα. Όσο υγιές και αν είναι ένα κύτταρο στο συκώτι τελικά και αυτό θα πεθάνει αν το όργανο πάσχει από κίρρωση ή αν ένα άλλο όργανο, η καρδιά, δε λειτουργεί σωστά. Το ίδιο θα συμβεί και με εμάς αν η πόλη (συκώτι) ή χώρα (οργανισμός) στην οποία μένουμε νοσεί. Η στόχευση αποκλειστικά στην προσωπική ευημερία και η αδιαφορία για το σύνολο τελικά ακυρώνει και τα ατομικά επιτεύγματα.

Ασφαλώς και όλοι οι άνθρωποι, παντού, ενδιαφέρονται για την προσωπική τους ευμάρεια και ανέλιξη. Όμως, τα «κύτταρα» στις χώρες που προανέφερα και ανεξάρτητα από την ύπαρξη καπιταλιστικού ή σοσιαλιστικού υπόβαθρου έχουν μάθει να δίνουν κάτι στην ομάδα τους. Έχουν υιοθετήσει από μικρή ηλικία κοινωνική συνείδηση που ασυνείδητα πια οδηγεί σε μια ορθή συλλογική συμπεριφορά. Και αυτό κάνει τη διαφορά. Δημιουργεί συνέργιες με πολλαπλασιαστικά οφέλη. Εξασφαλίζει μια ισχυρή κοινωνική υποδομή, η οποία τελικά αναδεικνύει και την ατομική προσπάθεια.

Εδώ ακόμα και αξιόλογες συλλογικές προσπάθειες δεν ακυρώνουν το ασυνείδητο αίσθημα του… πρωταγωνιτισμού. Προάγουν ένα αίσθημα ατομισμού στο επίπεδο της ομάδας.

Πρόσφατα, με λύπη, διαπίστωσα πως και χώρες που θεωρούσα λιγότερο αναπτυγμένες από εμάς έχουν υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής συνείδησης. Αναφέρομαι στην Τουρκία και το Ιράν. Ακόμα και αν προς το παρόν η διεθνής πολιτική και οικονομική συγκυρία δε βοηθά αυτές τις χώρες να ακμάσουν, έχουν το υπόβαθρο συλλογικής λειτουργίας για να πετύχουν πολλά. Πολύ περισσότερα από όσα πετύχαμε εμείς λειτουργώντας σε ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον αλλά ατομικά.

Είμαστε κοινωνικά όντα και πρέπει να καλλιεργήσουμε περισσότερο αυτή την πλευρά. «Εκείνος που δε μπορεί να ζει μέσα στην κοινωνία… …είναι ή θηρίο ή θεός«, είπε ο Αριστοτέλης. Ε, δε νομίζω πως όλοι οι θεοί μαζεύτηκαν στην Ελλάδα.

1.101.101,10

Απόψε έπαιξα τζόκερ. Παίζω σπανίως, όχι επειδή δε χρειάζομαι παραπάνω χρήματα ή επειδή δε μου αρέσουν τα τυχερά παιχνίδια, αλλά επειδή φοβάμαι πως αν κερδίσω δε θα μπορέσω να διαχειριστώ τον απότομο πλουτισμό μου. Φοβάμαι, δηλαδή, πως θα τρελαθώ.

Τα χρήματα, τα πολλά χρήματα, αναμφίβολα λύνουν προβλήματα. Μπορείτε να εξασφαλίσετε καλύτερη εκπαίδευση στα παιδιά σας, καλύτερες παροχές υγείας, καινούργιο αυτοκίνητο, ένα μεγαλύτερο σπίτι, ανέσεις, την ευχέρεια να σταματήσετε να δουλεύετε αν δε σας αρέσει η δουλειά σας.

Όμως, με κάθε σεβασμό προς τους συνανθρώπους μας που πραγματικά αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, επιτρέψτε μου να πω, πως για τους υπόλοιπους από εσάς ένα μεγάλο ποσό δε θα λύσει τα πιο σημαντικά από τα προβλήματα που σας απασχολούν. Δε θα διώξει το φόβο να μείνετε μόνοι σας ή να ανεβείτε στο αεροπλάνο ή οποιοδήποτε τέτοιου είδους φόβο έχετε. Αντίθετα, ίσως τον κάνει χειρότερο γιατί ενώ θα έχετε την άνεση να κάνετε περισσότερα πράγματα δε θα μπορείτε να τα πραγματοποιήσετε. Δε θα σας δώσει την αγάπη της γυναίκας ή του άντρα που έχετε ερωτευτεί. Ή, ακόμα χειρότερα, αν κατακτήσετε το αντικείμενο του πόθου σας θα γεννηθεί μια τεράστια αμφιβολία για την ειλικρίνεια των συναισθημάτων, αμφιβολία εφιαλτική αν δεν έχετε την διάθεση να γίνετε κυνικοί.

Καθίστε και σκεφτείτε σοβαρά ποια από αυτά που πραγματικά σας ταλανίζουν θα λύνονταν αν κερδίζατε ένα εκατομμύριο ευρώ. Αν είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας θα διαπιστώσετε πως αυτά που πραγματικά τρώνε τα σωθικά σας δε λύνονται με τα λεφτά.

Κάποιος θα αντιτάξει πως μπορεί το χρήμα να μην είναι η λύση για όλα αλλά προσφέρει μια ανετότερη ζωή που απαλύνει τον πόνο των άλυτων προβλημάτων. Δεν είναι αλήθεια. Όταν κερδίσετε κάποια χρήματα, μετά από λίγο καιρό θα εξοικειωθείτε με την καινούργια οικονομική σας κατάσταση. Το πολύ μετά από δύο μήνες ευδαιμονίας θα αρχίσουν πάλι να σας ενοχλούν αλλά, καινούργια πράγματα.

Όταν ξέσπασε, πριν δέκα χρόνια, η οικονομική κρίση στις Η.Π.Α. είχα διαβάσει για την αυτοκτονία ενός δισεκατομμυριούχου του οποίου η περιουσία μειώθηκε από ενάμιση δισεκατομμύριο σε εννιακόσια εκατομμύρια δολάρια και γέλασα επικριτικά. Γιατί δεν πήρε αυτά που του έμειναν να φύγει και να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του ευτυχισμένος; Μα για τον ίδιο λόγο που δεν το έκανε νωρίτερα. Φυσικά, σε δεύτερο χρόνο συνειδητοποίησα με τρόμο πως πολλοί από εμάς ίσως φτάναμε στο ίδιο οριακό σημείο αν είχαμε αφοσιωθεί στη συγκέντρωση πλούτου.

Και κάτι ακόμη: ο πλούτος και κυρίως ο απότομος πλούτος απελευθερώνει τις αδυναμίες και τα πάθη μας. Όσο περισσότερος τόσο μεγαλύτερη η ανάγκη να μπορείς να ελέγξεις τον εαυτό σου. Ο Χορν, για παράδειγμα, δεν τα κατάφερε καλά με την κατάχρηση της τραπέζης. Ούτε και εμείς θα τα καταφέρουμε αν κερδίσουμε ξαφνικά το λαχείο αλλά έχουμε χάσει το παιχνίδι της εσωτερικής ισορροπίας. Αν λοιπόν είσαστε «καλά» οικονομικά και παίζεται τυχερά παιχνίδια η γνώμη μου είναι να σταματήσετε. Αν κερδίσετε δε θα λυθούν τα προβλήματα που νομίζετε. Και αν δεν κερδίσετε, που είναι το πιθανότερο, θα επιδεινώνεται διαρκώς η «καλή» οικονομική σας κατάσταση, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα με το πόσο τζογάρετε.

Υπάρχει και φιλότιμο

Οι θιασώτες της διαφορετικότητας μας έναντι των υπολοίπων λαών συγκαταλέγουν και το φιλότιμο στα χαρακτηριστικά μας. Συχνά, μάλιστα, η προσπάθεια επεξήγησης της έννοιας σε ξένους συνοδεύεται από μια επιτηδευμένη δυσκολία ορισμού που υποχρεώνει σε περιφράσεις και παράθεση παραδειγμάτων.

Σε περιφράσεις και παραδείγματα θα καταφύγω και εγώ για να εκθέσω την άποψη πως φιλότιμο δεν υπάρχει ως ξεχωριστό χαρακτηριστικό της φυλής μας. Είναι απλά – το τονίζω απλά – η περιστασιακά εμφανιζόμενη υπερπροσπάθεια κάποιων ανθρώπων που κάνουν κάτι παραπάνω προκειμένου να καλύψουν τα κενά σε υποδομές και λειτουργία που ένα οργανωμένο κοινωνικό κράτος θα έπρεπε να παρέχει.

Έτσι η νηπιαγωγός σε ένα δημόσιο παιδικό σταθμό που τα καταφέρνει παρόλο που είναι μόνη της με τριάντα παιδιά είναι φιλότιμη. Το ίδιο και ο γιατρός που παλεύει άυπνος για δύο συνεχόμενα εικοσιτετράωρα. Ομοίως και ο φοιτητής που προοδεύει ενώ δε λαμβάνει ποιότητα εκπαίδευσης αντίστοιχη των συνομηλίκων του στο εξωτερικό. Φιλότιμος είναι και ο ταξιτζής που δεν κλέβει και ο μάστορας που είναι συνεπής και ο εφοριακός που ιδρώνει για να εξυπηρετήσει.

IMG_20181014_223454

Αυτό είναι το φιλότιμο. Τα «κορόιδα» πάνω στα οποία επαφίεται η κοινωνία για να μην εξαγριωθούν τελείως τα μέλη της.

Και όπου επί της γης υπάρχει έλλειμμα στην κοινωνική οργάνωση υπάρχει και… φιλότιμο. Έχω δει πολύ φιλότιμο σε χώρες με περισσότερες ελλείψεις από την Ελλάδα και δεν έχω βρει ίχνος φιλότιμου στη Γερμανία, τη Δανία και τη Σουηδία. Αλλά ξέρετε κάτι; Σε αυτές τις τρεις δεν το χρειάστηκα κιόλας.